Τετάρτη 14 Ιανουαρίου 2026

Η Φωτοσύνθεση – Η εξίσωση της ζωής

Όταν σκέφτεσαι τον ήλιο, τι σου έρχεται στο μυαλό;
Διοξείδιο του άνθρακα και νερό

με τη βοήθεια
της χλωροφύλλης και τηςενέργειας του ηλιακού φωτός
μετατρέπονται

σε γλυκόζη για τις ανάγκες του φυτού και οξυγόνο που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα.

🌿 Η ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ – Η ΕΞΙΣΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Όνομα μαθητή/τριας: ____________ Ημερομηνία: _______

1️⃣ Η εξίσωση της φωτοσύνθεσης

Διοξείδιο του άνθρακα (🌬) + Νερό (💧)
☀️ με τη βοήθεια της χλωροφύλλης (🌿) και της ενέργειας του ήλιου
➡️ μετατρέπονται σε Γλυκόζη (🍬) για τροφή του φυτού
και Οξυγόνο (💨) που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα.

Αυτή η διαδικασία γίνεται κάθε μέρα, σε όλα τα φυτά, από το μικρό αγριόχορτο μέχρι τα τεράστια δέντρα.
Είναι ο λόγος που υπάρχει η ζωή στη Γη.

2️⃣ Η σημασία της φωτοσύνθεσης
Κύκλωσε τις σωστές απαντήσεις:
1. Η φωτοσύνθεση παράγει οξυγόνο (💨) που χρειάζονται οι οργανισμοί.
  ☐ Σωστό ☐ Λάθος
2. Τα φυτά φτιάχνουν τη δική τους τροφή (🍬).
  ☐ Σωστό ☐ Λάθος
3. Τα φυτά δεν είναι σημαντικά για τα ζώα.
  ☐ Σωστό ☐ Λάθος
4. Χωρίς φωτοσύνθεση δεν θα υπήρχαν πολύπλοκα ζώα και άνθρωποι.
  ☐ Σωστό ☐ Λάθος
3️⃣ Σχέσεις στη φύση

Σύνδεσε με γραμμή:

Φυτά (🌿) Τροφή για… Παράγουν…
Γλυκόζη (🍬) Φυτοφάγα ζώα Οξυγόνο (💨)
Οξυγόνο (💨) Άλλα ζώα Καθαρός αέρας

4️⃣ Πείραμα: Η συνταγή των φυτών
Υλικά:
- Φυτό με πράσινα φύλλα (🌿)
- Χαρτί ή αλουμινόχαρτο (📄/🪙)
- Σελοτέιπ (📎)
- Φωτεινό παράθυρο ή λάμπα (☀️💡)
Διαδικασία:
1. Κάλυψε ένα φύλλο με χαρτί ή αλουμινόχαρτο.
2. Άφησε τα υπόλοιπα φύλλα στο φως.
3. Παρατήρησε τα φυτά για 1–2 μέρες.
5️⃣ Παρατήρηση

Ερώτηση Καλυμμένο φύλλο Ακάλυπτο φύλλο
Φαίνεται δυνατό ή αδύναμο;
Υπάρχουν φυσαλίδες (οξυγόνο 💨) ή όχι;

6️⃣ Συμπεράσματα
1. Τι χρειάζεται το φύλλο για να φτιάξει τροφή;
1. Ποιο φύλλο «πείνασε»;
1. Τι μας δείχνει αυτό για τη φωτοσύνθεση;
7️⃣ Σκέψη και σύνδεση
Σύνδεσε τη «συνταγή» των φυτών με όσα παρατήρησες:
- Φως (☀️) → _______________________
- Νερό (💧) → _______________________
- Αέρας (🌬) → _______________________
Τι παράγει το φυτό για να ζήσει;
8️⃣ Ζωγραφίζω
Σχεδίασε τη διαδικασία:
- Φύλλο που βλέπει το φως ☀️ → φτιάχνει τροφή 🍬 + οξυγόνο 💨
- Φύλλο που δεν βλέπει φως → αδύναμο ❌
🌟 Κεντρικό μήνυμα

Τα φυτά χρειάζονται φως, νερό και αέρα για να φτιάξουν τροφή και να δώσουν οξυγόνο.
Χωρίς φωτοσύνθεση δεν υπάρχει ζωή στη Γη.

Φυτά (🌿)	Τροφή για…	Παράγουν…
Γλυκόζη (🍬)	Φυτοφάγα ζώα	Οξυγόνο (💨)
Οξυγόνο (💨)	Άλλα ζώα	Καθαρός αέρας

👉 Το φυτό τρώει φως για να ζήσει.🌿 Πείραμα: «Το φυτό που αναπνέει στο νερό»

🎯 Στόχος

Να δουν οι μαθητές ότι τα φυτά, με τη βοήθεια του φωτός, παράγουν οξυγόνο.

🧰 Υλικά

Ένα ποτήρι ή γυάλινο βάζο
Νερό
Ένα πράσινο φυλλαράκι (π.χ. σπανάκι ή φύλλο από λουλούδι)
Ένα μικρό κομμάτι καλαμάκι ή συνδετήρα (προαιρετικά)
Ήλιος ή δυνατή λάμπα
(Προαιρετικά) μεγεθυντικός φακός

🔬 Διαδικασία

Γεμίζουμε το ποτήρι με νερό.
Βάζουμε μέσα το φύλλο.
Αν επιπλέει, το κρατάμε κάτω με ένα μικρό αντικείμενο.
Τοποθετούμε το ποτήρι σε ηλιόλουστο σημείο.
Περιμένουμε 20–40 λεπτά και παρατηρούμε.

👀 Τι παρατηρούμε

Μικρές φυσαλίδες εμφανίζονται πάνω στο φύλλο.

👉 Αυτές οι φυσαλίδες είναι οξυγόνο!

🧠 Εξήγηση

«Το φυτό χρησιμοποιεί το φως του ήλιου, το νερό και τον αέρα για να φτιάξει την τροφή του. Όταν το κάνει αυτό, βγάζει οξυγόνο, όπως ακριβώς είδαμε στο νερό.»

❓ Ερωτήσεις συζήτησης

Τι ρόλο έπαιξε ο ήλιος;
Τι θα γινόταν αν βάζαμε το ποτήρι στο σκοτάδι;
Γιατί οι φυσαλίδες βγαίνουν μόνο από το πράσινο μέρος του φυτού;

🌱 Εναλλακτικό Πείραμα (σύγκριση)

«Ήλιος vs Σκοτάδι»

Ετοιμάζουμε δύο ίδια ποτήρια.
Το ένα το βάζουμε στον ήλιο.
Το άλλο το βάζουμε σε σκοτεινό μέρος.
➡️ Μόνο στο πρώτο εμφανίζονται φυσαλίδες.

✍️ Μικρό φύλλο καταγραφής

Τι είδαμε;
Πού υπήρχαν φυσαλίδες;
Τι μάθαμε για τη φωτοσύνθεση;

3️⃣ Μικρό Πείραμα στην Τάξη (10–15΄)

Στόχος: Παρατήρηση της φωτοσύνθεσης.

Υλικά:

Μικρό φυτό με φύλλα 🌿
Χαρτί ή αλουμινόχαρτο
Σελοτέιπ
Φως (παράθυρο ή λάμπα)

Διαδικασία:

Καλύπτουν ένα φύλλο του φυτού με χαρτί.
Άλλα φύλλα αφήνονται ακάλυπτα.
Παρατήρηση για 1–2 μέρες.

Ερωτήσεις για συζήτηση:

Ποιο φύλλο φαίνεται πιο δυνατό;
Τι λείπει από το καλυμμένο φύλλο;
Τι μας δείχνει αυτό για τη φωτοσύνθεση;

Συμπέρασμα: Χωρίς φως, το φυτό δεν μπορεί να φτιάξει τροφή και οξυγόνο.

🔑 Κεντρικό Μήνυμα σε όλες τις δραστηριότητες

Τα φυτά χρειάζονται φως, νερό και αέρα για να φτιάξουν τροφή και να δώσουν οξυγόνο. Χωρίς φωτοσύνθεση δεν υπάρχει ζωή στη Γη.

Τρίτη 13 Ιανουαρίου 2026

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ -ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

DNA -ΕΞΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ

Μέσα στον πυρήνα καθενός από τα κύτταρά μας υπάρχει μία χημική ένωση που είναι καθοριστικής σημασίας για τη ζωή και έχει πολύ δύσκολο όνομα: το δεσοξυριβονουκλεϊνικό οξύ! Πιο απλά το DNA, που μπορούμε να το φανταστούμε σαν μια σπειροειδή ανεμόσκαλα. Το DNA είναι ίδιο σε όλα τα κύτταρα ενός ζωντανού οργανισμού. Εδώ «φυλάσσονται» οι γενετικές πληροφορίες, με τη μορφή ενός κώδικα πολύτιμου για την αναπαραγωγή και τη διαιώνιση του είδους.

Το κύτταρο
Το 1665 ο Ρ. Χουκ, μίλησε πρώτη φορά για κύτταρα, παρατηρώντας λεπτές τομές φελλού, με το μικροσκόπιό του
ΠΑΤΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΓΙΑ ΕΞΑΣΚΗΣΗ

Tο κύτταρο είναι μικρότερη μονάδα ζωής

https://aesop.iep.edu.gr/node/11564/1235

ΚΥΤΤΑΡΟ

Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί αποτελούνται από κύτταρα. Βασικά μέρη των κυττάρων είναι ο πυρήνας, το κυτταρόπλασμα και η κυτταρική μεμβράνη. Τα φυτικά κύτταρα έχουν επιπλέον κυτταρικό τοίχωμα, χυμοτόπια και χλωροπλάστες.Το κυτταρικό τοίχωμα, ένα παχύ και ανθεκτικό περίβλημα, που βρίσκεται εξωτερικά της μεμβράνης. Καθώς είναι συμπαγές και ικανό να αντέχει σε μεγάλες πιέσεις, λειτουργεί ως σκελετός που υποστηρίζει το κύτταρο και κατ' επέκταση ολόκληρο το φυτό.

ΠΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ👇

Πρωτα διάβασε προσεχτικα τις οδηγίες

ΠΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΓΙΑ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΙΣ ΕΝΑ ΦΥΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

👇

https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/10479

https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/10470

ΠΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ👇

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

ΜΠΟΡΩ:

• Να διακρίνω τα έμβια από τα άβια.

• Να αναφέρω χαρακτηριστικές λειτουργίες των έμβιων όντων. • Να αναφέρω λειτουργίες που χαρακτηρίζουν αποκλειστικά τους ζωντανούς οργανισμούς

• Να αναφέρω από τι αποτελούνται όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί .

• Να αναφέρω ότι οι οργανισμοί διακρίνονται σε μονοκύτταρους και πολυκύτταρους, .

• Να διακρίνω τα βασικά μέρη του κυττάρου.

• Να αναφέρω συγκεκριμένα παραδείγματα για τη χρησιμότητα των μικροοργανισμών

1821: H μάχη της Αλαμάνας-Η ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΒΑΛΤΕΤΣΙ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΑΧΕΣ

H μάχη της Αλαμάνας
Για να αντιμετωπίσει την Επανάσταση στο ξεκίνημά της, ο αρχηγός του οθωμανικού στρατού, Χουρσίτ πασάς, τον Απρίλιο του 1821 έστειλε εναντίον των επαναστατών τον στρατηγό του Ομέρ Βρυώνη.

• Οι οπλαρχηγοί της Στερεάς Ελλάδας, Αθανάσιος Διάκος, Πανουργιάς και Δυοβουνιώτης, προσπάθησαν να αμυνθούν συντονισμένα στις δυνάμεις του Ομέρ Βρυώνη. Μετά τη σφοδρή επίθεση που δέχτηκαν οι Έλληνες από το στράτευμα του Ομέρ Βρυώνη το σώμα του Δυοβουνιώτη υποχώρησε μπροστά στην τεράστια δύναμη του εχθρικού πεζικού και ιππικού, ενώ το σώμα του Πανουργιά αναγκάστηκε μετά από αρκετή αντίσταση να καμφθεί και να υποχωρήσει, ιδίως μετά το σοβαρό τραυματισμό του ίδιου του Πανουργιά που μαχόταν στη πρώτη γραμμή. Η αντίσταση όμως στην Αλαμάνα, εναντίον των ανδρών του Κιοσέ Μεχμέτ, εξακολουθούσε.Ο Διάκος, βλέποντας ότι λιγόστευε η δύναμη των μαχητών πάνω στη γέφυρα, έτρεξε σε βοήθεια.Βλέποντας οι άνδρες του Διάκου, που ήταν πια 50 ή 10 ότι δεν ωφελούσε πλέον η παραπέρα αντίσταση, προσπάθησαν να τον πείσουν να υποχωρήσουν. Αυτός όμως συνέχισε απτόητος να πολεμάει και τελικά τραυματίστηκε και συνελήφθη.

Ο Αθανάσιος Διάκος είχε πληγωθεί στον ώμο και το γιαταγάνι του είχε σπάσει κατά τη μάχη.

Στη Λαμία όπου μεταφέρθηκε εξέπληξε τους πασάδες με το θάρρος του, μάλιστα ο Ομέρ Βρυώνης εντυπωσιάστηκε τόσο που θέλησε να τον προσλάβει στην υπηρεσία του και του έταξε να τον κάνει αξιωματικό στο στρατό του. Ο Διάκος αρνήθηκε απαντώντας:

"Ούτε σε δουλεύω πασά, ούτε σ' ωφελώ κι αν σε δουλέψω".Ο Βρυώνης τότε προσφέρθηκε να του σώσει τη ζωή αν αλλαξοπιστούσε και ασπαζόταν το Ισλάμ. Ο Διάκος απάντησε:

«Πάτε κι εσείς στην πίστη σας μουρτάτες, να χαθείτε. Εγώ γραικός εγεννήθηκα, γραικός θελ' να αποθάνω!»

Τότε ο Βρυώνης τον απείλησε πως θα τον εξοντώσει, αλλά ο γενναίος Διάκος απάντησε πάλι:

"Η Ελλάς έχει πολλούς Διάκους".

Στην μάχη της Αλαμάνας (24 Απριλίου) οι Τούρκοι σκότωσαν όλους τους άντρες της ομάδας του Αθανάσιου Διάκου. Τον ίδιο τον Διάκο τον θανάτωσαν με φρικτό θάνατο.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

Αν και στη μάχη της Αλαμάνας(Σπερχειού). οι Έλληνες δεν μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν τους Τούρκους, η πεισματική αντίστασή τους και ιδίως ο μαρτυρικός και ηρωικός θάνατος του Αθανάσιου Διάκου έδωσε δύναμη στους Έλληνες να συνεχίσουν τον αγώνα και έπλασε έναν από τους πρώτους ηρωικούς θρύλους της Ελληνικής Επανάστασης.

Η κοντινή τοποθεσία με τις Θερμοπύλες και η ηρωική αντίσταση των Ελλήνων και του Διάκου, σαφώς αριθμητικά λιγότερων των Τούρκων, φέρνει μάλιστα παραλληλισμό με την ιδιαίτερα γνωστή μάχη των Σπαρτιατών υπό τον Λεωνίδα ενάντια τους Πέρσες

Η ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΒΑΛΤΕΤΣΙ (12-13 Μαΐου 1821)

Η Μάχη στο Βαλτέτσι

Η πρώτη σπουδαία νίκη της Ελληνικής Επανάστασης – Η Τρίπολη θα πέσει 4 μήνες μετά

 Αντίπαλες δυνάμεις : Οθωμανοί, με ένοπλο σώμα 12.000 ανδρών και κανόνια.

Επαναστατημένοι Έλληνες 2.800 άνδρες με ελλιπή οπλισμό και μαχητική ικανότητα.

Το δίλημμα στην έναρξή της Επανάστασης ήταν πρώτα αν προηγηθεί η κατάληψη των περιφερειακών κάστρων ή έπρεπε να δοθεί προτεραιότητα στην άλωση του κάστρου της οθωμανικής πρωτεύουσας του Μοριά, της Τριπολιτσάς. Η στρατηγική ιδιοφυία του Κολοκοτρώνη επέβαλε τελικά τη δεύτερη επιλογή.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, που πρόσφατα είχε οριστεί αρχιστράτηγος των στρατευμάτων της Καρύταινας, φρόντιζε για τον συντονισμό των ελληνικών σωμάτων και για τις θέσεις που έπρεπε να λάβουν, ώστε να διασφαλίσει την δυνατότητα αλληλοβοήθειας σε περίπτωση τουρκικής επίθεσης σε ένα από αυτά. Η θέση του Βαλτετσίου ήταν την στιγμή εκείνη σημαντική .

.

Ο «Γέρος του Μωριά» καταφέρνει με μεγάλη δυσκολία να επιβάλει το στρατηγικό του σχέδιο στους άλλους οπλαρχηγούς. Καθημερινά πηγαινοέρχεται σε όλα τα στρατόπεδα για να επιλύει τυχόν προβλήματα και για να εμψυχώνει τους πολεμιστές. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα από τα απομνημονεύματά του «Εκοιμόμουν εις το Βαλτέτσι, εγευμάτιζα στην Πιάνα και εδείπναγα εις το Χρυσοβίτσι».Ακολούθως ο Κολοκοτρώνης τοποθέτησε σκοπιές στα γύρω υψώματα και με το σύστημα των αρχαίων φρυκτωριών (φωτιά με καπνό), φρόντισε να επικοινωνούν τα τρία στρατόπεδα μεταξύ τους (Βαλτέτσι, Πιάνα, Χρυσοβίτσι), έτσι ώστε να γνωρίζουν που κατευθύνεται ο εχθρός. Ο Γέρος του Μοριά, ψυχή και νους της επιχείρησης, επιτηρούσε τα πάντα.
Οι Oθωμανοί αντιλαμβάνονται αμέσως την στρατηγική σημασία του Βαλτετσίου και κινούνται επιθετικά προς αυτή την τοποθεσία. Ο Κεχαγιάμπεης πληροφορήθηκε την ανασύσταση του στρατοπέδου στο Βαλτέτσι από έναν προδότη από τα Τσιπιανά, που μετέφερε τα γράμματα μεταξύ των στρατοπέδων της Πιάνας και των Μύλων του Άργους. Ο προδότης αποκαλύφθηκε και οδηγήθηκε στον Κολοκοτρώνη, στον οποίο ομολόγησε την προδοσία.

Τα τουρκικά στρατιωτικά σώματα

Πριν ακόμη χαράξει και φανεί το πρώτο φως της ημέρας (περίπου 5.30΄ ήταν το χάραμα) οι Τούρκοι της Τριπολιτσάς άρχισαν να βγαίνουν από το κάστρο σε τέσσερις κολώνες και βάδισαν δυτικά προς το Βαλτέτσι, στο οποίο έφθασε περίπου στις 8 το πρωί .Απλώθηκε ανατολικά και βορειοανατολικά του χωριού. Θα προσέβαλλε τα οχυρώματα των Ελλήνων και θα εμπόδιζε βοήθεια από το Χρυσοβίτσι και την Πιάνα.

Ο Ρουμπής,αρχηγός των Τούρκων, αρχικά ζήτησε από τους υπερασπιστές των οχυρωμάτων να παραδώσουν τα όπλα, υποσχόμενος αμνηστία. Οι Έλληνες απάντησαν με γέλωτες και ζήτησαν και αυτοί από τους αντιπάλους τους να παραδώσουν τα όπλα, υποσχόμενοι να τους μεταφέρουν σε όποιο μέρος ήθελαν εκτός του Μοριά.

Τα κλειστά ταμπούρια των Ελλήνων κρατούσαν ηρωικά, προκαλώντας σοβαρές απώλειες στους πολιορκητές τους. Οι Έλληνες έμεναν κλεισμένοι στα ταμπούρια τους και πολεμούσαν, ενώ οι Τούρκοι είχαν εισχωρήσει μέσα στο χωριό και κυκλοφορούσαν ελεύθεροι.

Ταμπούρια του Κολοκοτρώνη

Πριν σκοτεινιάσει ο Κολοκοτρώνης ανέβηκε σε μια ραχούλα και φώναξε με τη βροντώδη φωνή του στον Μητροπέτροβα, για να ακούσουν οι Έλληνες και αναθαρρήσουν και να φοβηθούν οι Τούρκοι: «Μπάρμπα Μήτρο, έρχεται ο Κολοκοτρώνης με 10.000, έρχεται και ο Πετρόμπεης με όλους τους Μανιάτες».

Όταν άρχισε να σκοτεινιάζει ο Κολοκοτρώνης με τον Πλαπούτα συγκέντρωσαν σε ένα βαθούλωμα του εδάφους, για να μη φαίνονται, από τα σώματά τους 60 άνδρες, τους πιο γενναίους. Όταν δόθηκε το σύνθημα, έγινε έφοδος και απώθησαν τους Τούρκους και μπήκαν στο χωριό. Εκεί έδωσαν στους κλεισμένους στα ταμπούρια πυρομαχικά και τροφές.

Η μάχη συνεχίστηκε μέχρι αργά τη νύχτα, χωρίς να υποχωρεί καμία πλευρά. Τα μεσάνυχτα έφτασαν στο Καλογεροβούνι Έλληνες αγωνιστές από τα Βέρβενα και τα ξημερώματα άλλοι 400.

Την αυγή της 13ης Μαΐου ο Κεχαγιάς έφερε τα κανόνια απέναντι από τα ανατολικά ταμπούρια και προσπαθούσε να χτυπήσει το ταμπούρι του Ηλία Μαυρομιχάλη, δηλαδή το Χωματοβούνι. Δεν μπορούσαν όμως οι κανονιέρηδες να πετύχουν τον στόχο τους και, αν οι μπάλες έπεφταν χαμηλότερα χτυπούσαν τους Τούρκους που πολιορκούσαν τα οχυρώματα, και αν περνούσαν πάνω από το ταμπούρι, χτυπούσαν τις θέσεις τον Ρουμπή.

Μετά από 23 ώρες γενναίας μάχης και από τις δύο πλευρές ο Κεχαγιάμπεης διέταξε υποχώρηση.Οι Οθωμανοί σκοποί στο Καλογεροβούνι είχαν δει να έρχεται από τα Βέρβενα ο Νικηταράς, ο Ιωάννης Κολοκοτρώνης και άλλοι.

«Σταθῆτε, Περσιάνοι νὰ πολεμήσωμεν!»
η κραυγή του Νικηταρά κατά την υποχώρηση των Οθωμανών στις 13 Μαΐου 1821.

Οι κλεισμένοι στα ταμπούρια Έλληνες, και κυρίως το σώμα του Πλαπούτα, κυνήγησαν τους Οθωμανούς προκαλώντας τους τέτοια φθορά που τράπηκαν σε άτακτη υποχώρηση.

Η μάχη υπήρξε καθοριστική για το ηθικό των αντιμαχομένων. Οι Έλληνες, οι οποίοι πολέμησαν για πρώτη φορά κάτω από σωστή οργάνωση, πήραν θάρρος συνειδητοποιώντας την ανωτερότητά τους έναντι των Οθωμανών, ενώ οι δεύτεροι κατάλαβαν ότι η επανάσταση ήταν κάτι σοβαρότερο από μία απλή εξέγερση ολιγάριθμων Ελλήνων. Ο Κανέλλος Δεληγιάννης περιγράφει τη μάχη με τα παρακάτω λόγια:

Αυτή η ένδοξος νίκη ήταν η κρίσις της Ελληνικής Επαναστάσεως και εις αυτήν χρεωστείται η ανεξαρτησία της πατρίδος καθ' ότι ενεθάρρυνε και εμψύχωσε τους Έλληνας.

Απώλειες τουρκικής πλευράς: 300 στρατιώτες νεκροί και 500 τραυματίες.  Απώλειες ελληνικής πλευράς: 4 αγωνιστές νεκροί και 17 τραυματίες.  Το πολεμικό υλικό που πέφτει στα χέρια των Ελλήνων επαρκεί για τον εξοπλισμό 4.000 μαχητών. Η μάχη στο Βαλτέτσι αναπτερώνει το ηθικό των Ελλήνων και αποτελεί προπομπό για την άλωση της Τριπολιτσάς που ακολουθεί τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.
Η τέχνη της πέτρας και ο απελευθερωτικός Αγώνας του 1821

Τα «κλειστά ταμπούρια»

Τα «κλειστά ταμπούρια», στρατιωτική έμπνευση του Κολοκοτρώνη και βασικό χαρακτηριστικό του επαναστατικού πολέμου, σώθηκαν ως τις μέρες μας.Η σχετιζόμενη με το κλειστό ταμπούρι τέχνη έκανε την εμφάνισή της στη μάχη του Βαλτετσίου (12 και 13 Μαΐου 1821) και εξελίχθηκε σε βασικό χαρακτηριστικό του επαναστατικού πολέμου.

Τα Τρίκορφα, οι βουνοκορφές του ανατολικού Μαινάλου στην Αρκαδία, όπου σώζονται ακόμα τα ίχνη από τα ταμπούρια του Κολοκοτρώνη, του Υψηλάντη και των άλλων επαναστατών του 1821, κηρύσσονται ιστορικός τόπος.

.....................................................................

1821: Η Επανάσταση εξαπλώνεται

Για να αντιμετωπίσει την Επανάσταση στο ξεκίνημά της, ο αρχηγός του οθωμανικού στρατού, Χουρσίτ πασάς, τον Απρίλιο του 1821 έστειλε εναντίον των επαναστατών τον στρατηγό του, Ομέρ Βρυώνη.

· Η πρώτη μάχη της Επανάστασης έγινε στο Λεβίδι (χωριό κοντά στην Τρίπολη) στις 14 Απριλίου.

Η νίκη που πέτυχαν εκεί οι Έλληνες ανέβασε πολύ το ηθικό τους.

· Οι οπλαρχηγοί της Στερεάς Ελλάδας, Αθανάσιος Διάκος, Πανουργιάς και Δυοβουνιώτης, προσπάθησαν να αμυνθούν συντονισμένα στις δυνάμεις του Ομέρ Βρυώνη, όμως έχασαν.

Στην μάχη της Αλαμάνας (24 Απριλίου) οι Τούρκοι σκότωσαν όλους τους άντρες της ομάδας του Αθανάσιου Διάκου. Τον ίδιο τον Διάκο τον συνέλαβαν και τον θανάτωσαν με φρικτό θάνατο.

· Λίγες μέρες αργότερα, στις 8 Μαΐου, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος έδωσε νικηφόρα μάχη στο χάνι της Γραβιάς, κατορθώνοντας να προκαλέσει αρκετές απώλειες στον τουρκικό στρατό.

· Στις 12 και 13 Μαΐου στο Βαλτέτσι (χωριό κοντά στην Τρίπολη) δόθηκε μια μεγάλη μάχη, κατά την οποίαν, κάτω από την αρχηγία τού Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, οι Έλληνες νίκησαν. Αυτό ήταν το πρώτο σημαντικό πολεμικό γεγονός της Επανάστασης, αφού η νίκη αναπτέρωσε το ηθικό των εξεγερμένων και άνοιξε τον δρόμο για την απελευθέρωση της Τρίπολης (Τριπολιτσάς, όπως την έλεγαν), που ήταν το διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο των Τούρκων στην Πελοπόννησο.

· Η Επανάσταση άρχισε να μετρά τις πρώτες νίκες της και στο Αιγαίο:

Στα τέλη Απριλίου, Ψαριανοί και Υδραίοι καπεταναίοι βύθισαν ένα τουρκικό πλοίο και αιχμαλώτισαν ένα άλλο.

Στα τέλη Μαΐου, στην ναυμαχία της Ερεσού ο Δημήτρης Παπανικολής με το πυρπολικό του έβαλε φωτιά και κατέστρεψε ένα τουρκικό πλοίο. Από τότε τα πυρπολικά μπήκαν δυναμικά στον Αγώνα και, στην διάρκεια της Επανάστασης, κατάφεραν σημαντικά πλήγματα στο οθωμανικό ναυτικό.

· Τον Ιούνιο, ο Δημήτριος Υψηλάντης, αδελφός του Αλέξανδρου, έφτασε στην Πελοπόννησο και οι Έλληνες του έδωσαν την γενική αρχηγία του Αγώνα.

· Στις 23 Ιουλίου οι επαναστάτες κατέλαβαν το κάστρο της Μονεμβασιάς και λίγο αργότερα (7 Αυγούστου) το κάστρο της Πύλου.

· Στις 26 και 28 Αυγούστου, στα Βασιλικά της Φθιώτιδας, οι Τούρκοι νικήθηκαν για μιαν ακόμα φορά, με συνέπεια να ακυρώσουν για πολύ καιρό τα σχέδιά τους να εκστρατεύσουν εναντίον τής εξεγερμένης Πελοποννήσου.

· Μετά από πολιορκία αρκετών μηνών, στις 23 Σεπτεμβρίου η Τριπολιτσά έπεσε στα χέρια των Ελλήνων.

Αυτό ήταν ένα πολύ σπουδαίο στρατιωτικό γεγονός, αφού σήμανε την επικράτηση των Ελλήνων στην Πελοπόννησο. Ήταν όμως και ένα μελανό σημείο του Αγώνα, αφού η άλωση της Τριπολιτσάς συνοδεύτηκε από λεηλασίες και σφαγές εναντίον του τουρκικού πληθυσμού εκεί.

Ερωτήσεις κατανόησης

ü Γιατί οι δύο πρώτες μάχες στην Πελοπόννησο, στο Λεβίδι και το Βαλτέτσι, ήταν τόσο σημαντικές για την Επανάσταση;

ü Ποιοι πολέμησαν στην Αλαμάνα; Τι έγινε εκεί;

ü Τι έγινε κατά την μάχη στο χάνι της Γραβιάς;

ü Γιατί η πτώση της Τριπολιτσάς είχε μεγάλη σημασία για τους Έλληνες;

ü Αναλύστε με λίγα λόγια γιατί έδειξαν τέτοια σκληρότητα οι Έλληνες πολιορκητές της Τριπολιτσάς, όταν κατέλαβαν την πόλη;

(Έχουμε στο μυαλό μας και μία φράση του ιστορικού Σπυρίδωνος Τρικούπη: «Λαός, αποτινάσσων πολυχρόνιον και βαρύν ζυγόν κινείται πάντοτε θηριωδώς κατά των δεσποτών του».)

ü Να αναφέρετε ονομαστικά τα πολεμικά γεγονότα τού 1821, με τους πρωταγωνιστές τους (όπου αναφέρονται αυτοί).

Παρασκευή 9 Ιανουαρίου 2026

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

x + 6 = 8

Χ= 8 - 6

Χ= 2

Όταν βρεις τον αριθμό, έλεγξε αν ισχύει η εξίσωση.

ασκήσεις

x +28 = 47

Ποια παράσταση δίνει τη λύση της παραπάνω εξίσωσης;

x = 47 + 28
x = 47 – 28

x + 185 = 215

Ποια παράσταση δίνει τη λύση της παραπάνω εξίσωσης;

x = 215 – 185
x = 185 + 215

x + 75 = 90

Ποια παράσταση δίνει τη λύση της παραπάνω εξίσωσης;

x = 90 - 75
x = 175 + 90
Ο Γιαννάκης έχει 4,50 ευρώ. Πόσα ευρώ χρειάζεται ακόμη για να μπορέσει να αγοράσει ένα παιχνίδι που κοστίζει 15 ευρώ;
1. x – 4,50 = 15
2. 4,50 + (15 – x) = 15
3. 4,50 + x = 15
4. Σκέφτομαι έναν αριθμό. Αν τον προσθέσω στο 50 θα βρω έναν αριθμό που είναι κατά μία δεκάδα μικρότερος από το 1.000. Ποιον αριθμό σκέφτομαι;
1. 50 + x = 1.000 – 10
2. x – 50 = 1.000 + 10
3. x – 50 = 1.000 – 10

Ο Γιάννης, ο Γιώργος και ο Κώστας μετράνε τους βόλους τους. Ο Γιάννης έχει 12 βόλους και ο Γιώργος 15. Πόσους έχει ο Κώστας, αν ξέρουμε ότι οι βόλοι των τριών παιδιών μαζί είναι 50;

12 + 15 + x = 50
x – 12 – 15 = 50
12 + (15 – x) = 50

Ο Γιαννάκης έχει 25,50 ευρώ. Πόσα ευρώ έχει ο αδελφός του, αν και οι δυο μαζί έχουν 40 ευρώ;

25,50 – (25,50 + x) = 40
25,50 + x = 40
25,50 + (25,50 – x) = 40

ΓΡΑΨΕ τις εξισώσεις στα προβλήματα
Σε ποιον αριθμό πρέπει να προσθέσω 10 για να βρω 100;
Χ+

Αν ΑΥΞΗΣΩ έναν αριθμό κατά 100, βρίσκω 101. Ποιος είναι ο αριθμός;

Πέμπτη 8 Ιανουαρίου 2026

1821: Η έναρξη της Επανάστασης

Οι Φιλικοί είχαν επιλέξει η Επανάσταση να ξεκινήσει από την Πελοπόννησο, επειδή:

 είχε ορεινό έδαφος και κατάλληλο για κλεφτοπόλεμο,

 πολλοί πρόκριτοι ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας, και

 ο ελληνικός πληθυσμός εκεί ήταν πολύ περισσότερος από τον τουρκικό.

Ως έναρξη της Επανάστασης είχε οριστεί η 25η Μαρτίου, για συμβολικούς λόγους (ταυτόχρονα με τον ευαγγελισμό της Θεοτόκου). Γι’ αυτόν τον λόγο ο Παπαφλέσσας, παπάς και αγωνιστής, μαζί με τον Κολοκοτρώνη, κλέφτη και οπλαρχηγό, όργωναν τα χωριά της Πελοποννήσου για να ξεσηκώσουν τους ραγιάδες, αλλά και να πείσουν όσους προεστούς ήταν δύσπιστοι για την αναγκαιότητα της Επανάστασης. Ταυτόχρονα ξεκινούσε και η λειτουργία των μπαρουτόμυλων της Δημητσάνας.

Οι κινήσεις αυτές ανησύχησαν τους Τούρκους. Κάλεσαν, υποτίθεται για σύσκεψη, τους προεστούς στην Τριπολιτσά (Τρίπολη). Τους λίγους που πήγαν, όμως, τους φυλάκισαν και τους κράτησαν ομήρους.

Η Επανάσταση, τελικά, ξεκίνησε κατά τα τέλη Μαρτίου, σε διάφορες περιοχές: \Στις 17 Μαρτίου ξέσπασε στην Μάνη, στις 20 Μαρτίου στην Γορτυνία, στις 21 στα Καλάβρυτα, στις 23 στην Καλαμάτα και το Αίγιο, και στις 25 στην Πάτρα.

Στην Στερεά Ελλάδα, όπου ζούσαν περισσότεροι Τούρκοι, οι συνθήκες για εξέγερση ήταν δυσκολότερες απ' ό,τι στην Πελοπόννησο, αφού εκτός των άλλων η Θεσσαλία –που ήταν έδρα ισχυρών τουρκικών δυνάμεων– βρισκόταν αρκετά κοντά και ήταν εύκολο στους Τούρκους να στείλουν στρατεύματα για να καταστείλουν γρήγορα μια εξέγερση. Παρ' όλα αυτά, στις 27 Μαρτίου ο Αθανάσιος Διάκος και άλλοι οπλαρχηγοί συγκεντρώθηκαν στην μονή Οσίου Λουκά, κοντά στην Λιβαδειά, και ορκίστηκαν «Ελευθερία ή Θάνατο». Οι πρώτες πόλεις που ξεσηκώθηκαν ήταν τα Σάλωνα, η Λιβαδειά, η Θήβα και η Λαμία.

Παρόμοιο κλίμα επικρατούσε και στο Αιγαίο, όπου ένα-ένα τα νησιά ξεσηκώνονταν. Τον Μάιο επαναστάτησαν στην Θεσσαλία οι κάτοικοι του Πηλίου. Με την έλευση, όμως, του γνωστού για την αγριότητά του Τούρκου στρατηγού Μαχμούτ (Δράμαλη), διασκορπίστηκαν. Τον ίδιο μήνα ο Φιλικός Εμμανουήλ Παπάς, με ορμητήριο το Άγιο Όρος, κήρυξε την Επανάσταση στην Μακεδονία. Η τουρκική αντίδραση εκεί, όμως, ήταν άμεση και η εξέγερση καταπνίγηκε.

Οι Οθωμανοί στην εξέγερση των ραγιάδων απάντησαν με τρομοκρατία, δολοφονώντας χριστιανούς σε διάφορες πόλεις και κρεμώντας και τον ίδιο τον πατριάρχη (τον Γρηγόριο Ε΄) στην Κωνσταντινούπολη.

Τον πρώτο καιρό οι επαναστάτες δρούσαν αυθόρμητα και ανοργάνωτα. Όλοι τους ήταν απλοί αγρότες, δεν είχαν σχέση με όπλα και με μάχες, ούτε ήξεραν από πόλεμο. Για όπλα είχαν μόνο τα μαχαίρια τους και τα αγροτικά τους εργαλεία. Ευτυχώς για τους Έλληνες, μεγάλο μέρος του οθωμανικού στρατού της Πελοποννήσου είχε φύγει στην Ήπειρο, για να καταστείλει την ανταρσία του Αλή πασά εναντίον της Υψηλής Πύλης (του σουλτάνου). Αυτό βοήθησε πολύ τους άπειρους επαναστάτες να πετύχουν μερικές πρώτες νίκες, οι οποίες τους ανέβασαν το ηθικό.

Με την εξάπλωση της Επανάστασης, την αρχηγία των στρατιωτικών δυνάμεων των εξεγερμένων ανέλαβε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

. Ερωτήσεις κατανόησης

1. Ποια πλεονεκτήµατα είχε η Πελοπόννησος, ώστε να επιλεγεί ως τόπος έναρξης της Επανάστασης εναντίον των Τούρκων;

2. Ποια µειονεκτήµατα είχε η Στερεά Ελλάδα για το ξέσπασµα της Επανάστασης;

3. Πότε ξεκίνησε η Επανάσταση στην Πελοπόννησο και πότε στην Στερεά Ελλάδα;

4. Οι επαναστάτες ήταν έµπειροι και οργανωµένοι ή άπειροι και ανοργάνωτοι; Από πού φαίνεται αυτό;

5. Ποιο ήταν το γεγονός που διευκόλυνε τα σχέδια και τις κινήσεις των επαναστατών;

6. “...για να ξεσηκώσουν τους ραγιάδες, αλλά και να πείσουν όσους προεστούς ήταν δύσπιστοι.” Αφού οι προεστοί ήταν κι αυτοί Έλληνες, γιατί ήταν δύσπιστοι να ξεκινήσουν έναν αγώνα για την απελευθέρωση των Ελλήνων, δηλαδή και των ίδιων;

7. Γιατί οι Τούρκοι δολοφόνησαν τον πατριάρχη, αφού το προηγούµενο διάστηµα είχε διακηρύξει την αφοσίωσή του στον σουλτάνο, αφορίζοντας την Επανάσταση και τους επαναστάτες;

Γαλανόλευκη η θωριά σου

Ελληνικές σημαίες στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (Εκπαιδευτικό πρόργαμμα)

Χρονολόγιο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B9%CE%BF_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82_%CE%95%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_1821

Μπαρουτόμυλοι Δημητσάνας

(«Μπαρούτι είχομεν, έκαμνε η Δημητσάνα» .
Θ Κολοκoτρώνης.)

Η Δημητσάνα αναφέρεται σαν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα παραγωγής μπαρούτης στον ελληνικό χώρο από τον 17ο μέχρι τον 20ο αιώνα.

ΣΧΟΛΕΙΟ https://www.youtube.com/watch?v=nj048VY4F7I 17kai40

Οι Δημητσανίτες, ήταν οι πρώτοι που ξεκίνησαν και έφτιαξαν δύο μπαρουτόμυλους και έβγαζαν νύχτα – μέρα μπαρούτι. Όλοι οι ντόπιοι μικροί και μεγάλοι έφτιαχναν φυσέκια με μπαρούτι από τους μύλους χρησιμοποιώντας χαρτί από την ιστορική βιβλιοθήκη της Δημητσάνας και τα έστελναν στον αγώνα για την απελευθέρωση. Το μπαρούτι, εύφλεκτο υλικό και πολύ επικίνδυνο για αυτούς που δούλευαν στους μύλους, τους μπαρουτάδες ή μπαρουξήδες όπως τους αποκαλούσαν στην Δημητσάνα. Παράγεται από νίτρο, θειάφι και κάρβουνο, το πιο κατάλληλο δε κάρβουνο είναι από τις ασφάκες, μικρά φυτά που βρίσκονται σε αφθονία σ’ αυτή την περιοχή. Το δε θειάφι και το νίτρο το έβρισκαν στις σπηλιές της Μονεμβασιάς. Ορεινή και τραχιά η μορφολογία του εδάφους της Δημητσάνας διασφάλιζε την φύλαξη και το κρύψιμο της παραγόμενης μπαρούτης, περιζήτητης από την εποχή που έγινε η μάχη στο Βαλτέτσι και δοκιμάστηκε η άριστη ποιότητά της.

Δευτέρα 5 Ιανουαρίου 2026

ΕΜΒΙΑ - ΑΒΙΑ

Όλα όσα κινούνται είναι ζωντανά;

Το σύννεφο κινείται. Είναι ζωντανό;

Η θάλασσα ρέει, άρα έχει όλες τις λειτουργίες της ζωής;

Το ρομπότ τρέφεται με ρεύμα. Είναι ζωντανό;

Δραστηριότητα 1: Αρχικές αντιλήψεις

Κατάταξε τις παρακάτω οντότητες σε έμβιες και άβιες και σημείωσε το βασικό κριτήριο που χρησιμοποίησες.

Οντότητα	Έμβια	Άβια	Κριτήριο κατάταξης
Σύννεφο	☐	☐	……………………
Δέντρο	☐	☐	……………………
Αυτοκίνητο	☐	☐	……………………
Μανιτάρι	☐	☐	……………………
Ρομπότ	☐	☐	……………………
Βακτήριο	☐	☐	……………………

Δραστηριότητα 2: Έλεγχος των κριτηρίων

Απάντησε τεκμηριωμένα:

α. Το σύννεφο κινείται. Γιατί δεν θεωρείται έμβιο ον;
……………………………………………………………………………………………………

β. Το αυτοκίνητο κινείται και καταναλώνει ενέργεια. Γιατί δεν είναι ζωντανό;
……………………………………………………………………………………………………

Δραστηριότητα 3: Τα χαρακτηριστικά των έμβιων οργανισμών

Συμπλήρωσε τον πίνακα σημειώνοντας ✔ όπου ισχύει:

Χαρακτηριστικά	Ζώα	Φυτά	Άβια
Τρέφονται	☐	☐	☐
Αναπτύσσονται	☐	☐	☐
Αναπαράγονται	☐	☐	☐
Ανταποκρίνονται στο περιβάλλον	☐	☐	☐
Έχουν κύκλο ζωής	☐	☐	☐

Δραστηριότητα 4: Εννοιολογική σύγκρουση

Διάβασε τις προτάσεις και σημείωσε Σ (σωστό) ή Λ (λάθος). Αιτιολόγησε προφορικά.

☐ Ό,τι κινείται είναι ζωντανό.
☐ Τα φυτά δεν είναι έμβια γιατί δεν μετακινούνται.
☐ Όλα τα έμβια έχουν περισσότερα από ένα κοινά χαρακτηριστικά.
☐ Η φωτιά είναι έμβια γιατί «τρώει» ξύλα.

Δραστηριότητα 5: Αναστοχασμός

Ποιο κριτήριο χρησιμοποιούσες αρχικά για να αναγνωρίσεις κάτι ως ζωντανό και πώς άλλαξε η σκέψη σου μετά το μάθημα;

……………………………………………………………………………………………………

Συμπέρασμα

Η ζωή δεν ορίζεται από ένα μόνο χαρακτηριστικό, αλλά από συνδυασμό βιολογικών λειτουργιών.

Οδηγίες για τις Ομάδες – Δραστηριότητα «Λειτουργίες της Ζωής»

Σκοπός

Να αναγνωρίσετε ποιες λειτουργίες της ζωής έχουν τα διαφορετικά αντικείμενα/όντα και να συνεργαστείτε για να τοποθετήσετε σωστά τις καρτέλες λειτουργιών .

Υλικά

Εικόνες/κάρτες: Ζώα, Φυτά, Σύννεφο, Θάλασσα, Ρομπότ
οπτική αναπαράσταση

Βήματα Δραστηριότητας

Ομαδική συζήτηση (2–3 λεπτά)

Κοιτάξτε όλες τις εικόνες και μιλήστε για το τι πιστεύετε ότι είναι ζωντανό και τι όχι.

Τοποθέτηση λειτουργιών (8–10 λεπτά)

Κάθε ομάδα παίρνει τις καρτέλες-λειτουργίες.

Τοποθετήστε τις καρτέλες πάνω στην οπτική αναπαράσταση δίπλα σε κάθε εικόνα, σύμφωνα με το τι λειτουργίες εκτελεί το κάθε ον/αντικείμενο.

Προσπαθήστε να συμφωνήσετε όλοι στην ομάδα για κάθε επιλογή.

Παρουσίαση και αντιπαράθεση (5–7 λεπτά)

Κάθε ομάδα παρουσιάζει την επιλογή της στην ολομέλεια.

Οι άλλες ομάδες μπορούν να προσθέσουν ή να διορθώσουν, επιχειρηματολογώντας.

Αναστοχασμός (3–5 λεπτά)

Συζητήστε στην ομάδα: Τι σας εξέπληξε; Υπήρξε κάτι που σας έκανε να αλλάξετε γνώμη;

Σημειώστε τα πιο σημαντικά συμπεράσματά σας.
Συμβουλές

Συνεργαστείτε και ακούστε όλες τις απόψεις.

Σκεφτείτε όχι μόνο την κίνηση αλλά όλες τις λειτουργίες ζωής.

Χρησιμοποιήστε παραδείγματα από το καθημερινό σας περιβάλλον.

Μην ανησυχείτε αν η πρώτη επιλογή σας δεν ήταν σωστή –

η μάθηση είναι μέσα από τη συζήτηση και τον αναστοχασμό.

Τι είναι ζωή;

Η ζωή δεν ορίζεται μόνο από την κίνηση ή την εμφάνιση. Οι βιολόγοι λένε ότι ένα ζωντανό ον εκτελεί σημαντικές λειτουργίες που το ξεχωρίζουν από τα άψυχα αντικείμενα:

Κίνηση – όχι μόνο μετακίνηση, αλλά και εσωτερικές κινήσεις (π.χ. ροή χυμών στα φυτά).
Ανάπτυξη – τα ζωντανά όντα μεγαλώνουν, ωριμάζουν και γερνούν.
Αναπαραγωγή – δημιουργούν νέα άτομα για να συνεχιστεί το είδος.
Πρόσληψη τροφής – παίρνουν θρεπτικά συστατικά και ενέργεια.
Αναπνοή – χρησιμοποιούν οξυγόνο ή άλλες διεργασίες για να απελευθερώσουν ενέργεια.
Απέκκριση – αποβάλλουν άχρηστα προϊόντα από τον οργανισμό.
Ερεθιστικότητα – αντιδρούν σε ερεθίσματα για να επιβιώσουν (π.χ. φως, θερμοκρασία, ήχο).

Κριτήρια κατάταξης σε έμβια ή άβια:

 Βιολογικές λειτουργίες, (κίνηση, αναπνοή, ευαισθησία, ανάπτυξη, αναπαραγωγή, έκκριση, διατροφή)  Χαρακτηριστικά (δομή, σχήμα, χρώμα, τόπος διαμονής, υλικό κατασκευής, ομιλία)

 Εμπειρία

Διδακτικός στόχος: η σταδιακή απόρριψη άλλων κριτηρίων (χαρακτηριστικά, συναισθήματα, εμπειρία) και η υιοθέτηση των βιολογικών κριτηρίων για τη διάκριση ζωντανών και μη ζωντανών