Ο όγκος, η μάζα και η πυκνότητα

Με μια ματιά...

• Ο όγκος, η μάζα και η πυκνότητα είναι οι πιο βασικές ιδιότητες των υλικών σωμάτων.

Όγκος είναι η ποσότητα του χώρου που καταλαμβάνει ένα αντικείμενο

Η πυκνότητα ενός σώματος εκφράζει την ποσότητα μάζας του σώματος στη μονάδα του όγκου. Μονάδα μέτρησης της πυκνότητας είναι το χιλιόγραμμο ανά κυβικό μέτρο (1 Kg/m³)

έχουν Ίδιο Όγκο;

Στο Κουτί Α (Σίδερο) βάλαμε πάρα πολλές κουκκίδες. Έχει πολύ υλικό μέσα, άρα έχει μεγάλη Μάζα. Στο Κουτί Β (Φελιζόλ) βάλαμε λίγες κουκκίδες, άρα έχει μικρή Μάζα

Πού είναι οι κουκκίδες πιο στριμωγμένες; Στο Κουτί .............! Αυτό το στριμωξίδι το λέμε Πυκνότητα.

Έχουμε μια μεγάλη σοκολάτα. Τη σπάμε ακριβώς στη μέση και κρατάμε το ένα κομμάτι.
ερωτήσεις:

Η μάζα της άλλαξε;
Ο όγκος της άλλαξε;
Η πυκνότητά της άλλαξε;

Φουσκώνουμε ένα μπαλόνι με αέρα και το δένουμε. Μετά, το πιέζουμε με τα χέρια μας και το στριμώχνουμε μέσα σε ένα μικρό πλαστικό ποτήρι (χωρίς να σκάσει).
ερωτήσεις:

Άλλαξε ο χώρος που πιάνει ο αέρας (όγκος);

Άλλαξε η ποσότητα του αέρα μέσα (μάζα);
Τι έπαθε η πυκνότητα του αέρα;

Τι είναι πιο βαρύ; Ένα κιλό σίδερο ή ένα κιλό βαμβάκι; 

πολις

  Ετυμολογία

πόλη < αρχαία ελληνική πόλις

1. πόλις , ή πατρίδα κάποιου   σε Όμηρο, Ησίοδο

2. το κράτος (πολιτεία), σε Ησίοδο, Σοφοκλή  ιδίως, το πιο ελεύθερο κράτος, το δημοκρατικό

3. το δικαίωμα της συμμετοχής στα κοινά

Συνώνυμα

• άστυ
• πολιτεία

ΣΥΝΘΕΤΕΣ  ΛΕΞΕΙΣ       ΠΑΡΑΓΩΓΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

..................................               .....................................

Η διαδρομή της λέξης μέσα στους αιώνες ακολούθησε μια απόλυτα λογική πορεία από την αρχαία Ελλάδα μέχρι τη σύγχρονη παγκόσμια ορολογία:

1. Η Ελληνική Ρίζα

Στην αρχαία Ελλάδα έχουμε : Πόλις → Πολίτης → Πολιτεία (το σύστημα διοίκησης, οι νόμοι και η εύρυθμη λειτουργία του κράτους).

2. Η Ρωμαϊκή «Μετάφραση» (Λατινικά)

Οι Ρωμαίοι δανείστηκαν την ελληνική λέξη πολιτεία και την προσάρμοσαν στα λατινικά ως politia. Για αυτούς, η λέξη σήμαινε τη διακυβέρνηση, την κοινωνική τάξη και τη δημόσια διοίκηση μιας πόλης.

3. Η Γαλλική Εξέλιξη (Μεσαίωνας)

Γύρω στον 14ο αιώνα, η λατινική politia εξελίχθηκε στα γαλλικά ως police. Αρχικά σήμαινε «δημόσια τάξη και διοίκηση». Με τα χρόνια, η σημασία της περιορίστηκε ειδικά στα όργανα που επιβάλλουν αυτή την τάξη.

4. Η Παγκόσμια Καθιέρωση

Από τα γαλλικά, η λέξη ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο:

• Στα αγγλικά έγινε police (18ος αιώνας, με την ίδρυση των πρώτων οργανωμένων σωμάτων ασφαλείας).
• Στα γερμανικά έγινε Polizei.
• Στα ισπανικά και πορτογαλικά έγινε policía / polícia.

Politics

Η  Ειρωνεία

Σήμερα, όταν οι ξένοι λένε police, εννοούν την αστυνομία. Όμως, ετυμολογικά, η λέξη σημαίνει «αυτός που φροντίζει για την ομαλή λειτουργία της πόλης και την προστασία του πολίτη». Η επιστημονική δομή της ελληνικής γλώσσας κατάφερε να δώσει σε όλο τον σύγχρονο κόσμο την ίδια την έννοια της οργανωμένης κοινωνίας.

ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ

Τι είναι οι εγκλίσεις;

 

Ας παρατηρήσουμε το ίδιο ρήμα στις παρακάτω προτάσεις:

1. Δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου.

2. Δεν ξέρω να δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου.

3. Δένε τα κορδόνια των παπουτσιών σου.

4. Έχω δέσει τα κορδόνια των παπουτσιών μου.

5. α) Δένοντας τα κορδόνια των παπουτσιών μου βρήκα ένα ευρώ // β)Τα κορδόνια των παπουτσιών μου είναι δεμένα.

Εγκλίσεις είναι οι διαφορετικές μορφές που παίρνει το ρήμα, ώστε να δηλωθεί η στάση του ομιλητή

Πόσες και ποιες εγκλίσεις έχουμε;

οριστική	Δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου.
υποτακτική	Δεν ξέρω να δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου.
προστακτική	Δένε τα κορδόνια των παπουτσιών σου.
απαρέμφατο	Έχω δέσει τα κορδόνια των παπουτσιών μου.
μετοχή	α) Δένοντας τα κορδόνια των παπουτσιών μου βρήκα ένα ευρώ β) Τα κορδόνια των παπουτσιών μου είναι δεμένα.

οιες εγκλίσεις ΠΗΓΗ      :      https://users.sch.gr

Προσπάθησε να βρεις την έγκλιση των ρημάτων 

1. Μου αρέσει πολύ να παίζω ηλεκτρονικά παιχνίδια.
   1.   οριστική
   2.   υποτακτική
   3.   προστακτική

1. Παίξε και κανένα παιχνίδι.
1.   οριστική
2.   υποτακτική
3.   προστακτική
2. Οι συνθήκες των μεγαλουπόλεων δεν είναι ιδιαίτερα φιλικές για τους κατοίκους τους. 
3. 
   
4.   οριστική
5.   υποτακτική
6.   προστακτική

                        οριστική             υποτακτική           προστακτική 

Οριστική							Υποτακτική	Προστακτική
Ενεστώτας	λύν-ω λύν-εις λύν-ει λύν-ουμε λύν-ετε λύν-ουν(ε)							να λύν-ω να λύν-εις να λύν-ει να λύν-ουμε να λύν-ετε να λύν-ουν(ε)	λύν-ε     λύν-ετε
Μετοχή		λύν-οντας

Αόριστος	οριστική έλυσ-α έλυσ-ες έλυσ-ε λύσ-αμε λύσ-ατε έλυσ-αν							να λύσ-ω να λύσ-εις να λύσ-ει να λύσ-ουμε να λύσ-ετε να λύσ-ουν(ε)	λύσ-ε     λύ-στε
Απαρέμφατο			λύσ-ει

Παρακείμενος

έχω λύσ-ει έχεις λύσ-ει έχει λύσ-ει έχουμε λύσ-ει έχετε λύσ-ει έχουν λύσ-ει

να έχω λύσ-ει να έχεις λύσ-ει να έχει λύσ-ει να έχουμε λύσ-ει να έχετε λύσ-ει να έχουν λύσ-ει

Με λίγα λόγια:

Στην οριστική χρησιμοποιούμε το μόριο θα και την άρνηση δεν.

Στην υποτακτική χρησιμοποιούμε τα μόρια να ή τους συνδέσμους  για να, αν, εάν, σαν, πριν, πριν να, μόλις, προτού, άμα,  ας και την άρνηση μη(ν).

Ουσιαστικό

 

Πληροφορίες για το ουσιαστικό

 

Ορισμός

Ουσιαστικό λέγεται η λέξη που αναφέρεται σε πρόσωπα (Γιάννης), ζώα (αλεπού), πράγματα (τραπέζι), τόπους (Φιλιάτες) και σε έννοιες που δηλώνουν ιδιότητα (εξυπνάδα, ομορφιά), ενέργεια (τρέξιμο, δουλειά) και κατάσταση (ησυχία, γαλήνη, θύελλα).

 

 

Γένος και αριθμός

Κάθε ουσιαστικό ανήκει σε ένα γένος. Τα γένη στα οποία μπορούν να ανήκουν τα ουσιαστικά είναι τρία: το αρσενικό, το θηλυκό και το ουδέτερο.

Χρήση

Το ουσιαστικό συμπληρώνει κατά κάποιον τρόπο σε μια πρόταση το ρήμα είτε ως υποκείμενο ή ως αντικείμενο είτε γενικότερα ως προσδιορισμός.

Παραδείγματα

1. Το Κολωνάκι  είναι συνοικία. → Το ουσ. Κολωνάκι χρησιμοποιείται ως υποκείμενο του ρ. είναι (ποιο είναι;)

2. Μου αρέσει το Κολωνάκι → Το ουσ. Κολωνακι χρησιμοποιείται ως αντικείμενο του ρ. αρεσει (τι αρέσει;)

3. Κατοικώ στο Κολωνάκι → Πού κατοικώ;  στο Κολωνάκι-ουσιαστικό  με πρόθεση=προσδιορισμός

Σημείωση: Εδώ θα πρέπει να προσέξουμε ότι τα ουσιαστικά που δηλώνουν τόπο για να είναι προσδιορισμός θα πρέπει να απαντούν στην ερώτηση πού, π.χ. πού θα μείνουμε; σπίτι·

 πού πήγαμε; Πάρο, Νάξο.

 Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να είναι αντικείμενο ή υποκείμενο.

ασκησεις

Υπογραμμίζω   ουσιαστικά που δηλώνουν τόπο

Απόψε θα μείνουμε σπίτι.

Το καλοκαίρι πήγαμε πρώτα Πάρο και μετά Νάξο.

 Έφυγε από την πατρίδα του.

 Ουσιαστικά σε -ης (ισοσύλλαβα)

Ενικός αριθμός				Πληθυντικός αριθμός
Ονομ.	ο	μαθητής	επιβάτης		οι	μαθητές	επιβάτες
Γεν.	του	μαθητή	επιβάτη		των	μαθητών	επιβατών
Αιτ.	τον	μαθητή	επιβάτη		τους	μαθητές	επιβάτες
Κλητ.		μαθητή	επιβάτη			μαθητές	επιβάτες

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

 

Το 146 π.Χ. οι Ρωμαίοι κέρδισαν τους Έλληνες και αύξησαν τη δύναμή τους ανατολικά, σε όλη τη Μεσόγειο. Το γεγονός αυτό δημιούργησε νέα πολιτικά δεδομένα και επηρέασε τους υπόδουλους και τις πόλεις τους σε όλους τους τομείς. 

Πηγή 1 Οι Ρωμαίοι λεηλατούν και μεταφέρουν στη Ρώμη θησαυρούς από την Ελλάδα Την πρώτη ημέρα παρέλασαν στη Ρώμη διακόσιες πενήντα άμαξες φορτωμένες με λεηλατημένους ανδριάντες, εικόνες και μεγάλα αγάλματα. Την άλλη ημέρα πέρασαν σε πομπή πολλές άμαξες με τα ωραιότερα και πολυτιμότερα μακεδονικά όπλα. Τρεις χιλιάδες άνδρες κουβαλούσαν ασημένια δοχεία γεμάτα νομίσματα, ασημένιους κρατήρες, όλα πολύτιμα. Την τρίτη ημέρα οι άνδρες κουβαλούσαν χρυσά αγγεία, χρυσά νομίσματα.     Πλούταρχος, Αιμίλιος Παύλος

Ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός 

Οι Ρωμαίοι κατακτητές ήρθαν σε επαφή με τους Έλληνες, εντυπωσιάστηκαν από τον πολιτισμό τους και τα δημιουργήματά του, τα οποία προσπάθησαν να ενσωματώσουν στον δικό τους. Σύντομα, ένας νέος πολιτισμός γεννήθηκε, ο οποίος πρόσφερε πολλά και επηρέασε τον σύγχρονο κόσμο. 

Η οργάνωση και η διοίκηση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας 3

 Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία έγινε σύντομα ο κόσμος όλος, αφού περιλάμβανε στα σύνορά της ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού του τότε γνωστού κόσμου. Για να μπορέσει η αυτοκρατορία να επιβιώσει, οι Ρωμαίοι προχώρησαν σε αλλαγές και μεταρρυθμίσεις στην οργάνωση και τη διοίκηση.

Τα οφέλη της Pax Romana «Πηγή 1pax romana» 

Η πολιτική σταθερότητα ενθάρρυνε τον δανεισμό χρήματος και επέτρεψε την άνθηση του εμπορίου μεγάλων αποστάσεων. Το θαλάσσιο εμπόριο ευδοκιμούσε καθώς το ρωμαϊκό ναυτικό υπό τον Αύγουστο καθάρισε σε μεγάλο βαθμό τη Μεσόγειο από τους πειρατές. Οι Ρωμαίοι αγόραζαν πολυτελή μετάξια και πολύτιμους λίθους από την Άπω Ανατολή και βρήκαν αγορές για το γυαλί και τα χαλιά τους μέχρι την Ινδία και την Κίνα. Christopher Klein, How Ancient Rome Thrived During Pax Romana, History.com (μτφ. από συγγραφείς). 

 Η «Πηγή 1pax romana» θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα κατορθώματα των Ρωμαίων. Διάβασε την Πηγή  και, σε συνδυασμό με όσα διάβασες στο συγκεκριμένο μάθημα, γράψε τους λόγους που η ρωμαϊκή ειρήνη ήταν τόσο σημαντική.

 1 Οι Λατίνοι έλεγαν  «όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη». Πιστεύεις ότι η φράση αυτή είναι μια απλή «γεωγραφική» περιγραφή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ή έχει και κάποιο βαθύτερο νόημα

1. Ποιες ήταν οι αλλαγές που επέφερε στον ελλαδικό χώρο η επέκταση των Ρωμαίων; 

2. Γιατί το ελληνικό πολιτισμικό στοιχείο κυριάρχησε στους Ρωμαίους κατακτητές; 

3. Πώς κρίνετε τον τρόπο λειτουργίας των ελληνικών πόλεων υπό ρωμαϊκή διοίκηση; 

4. Ποιες ήταν οι συνθήκες ζωής των Ελλήνων υπό ρωμαϊκή διοίκηση;

Η ιδρυση της Κωνσταντινούπολης

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, ο Κωνσταντίνος προχώρησε σε μια σειρά σημαντικών αποφάσεων και αλλαγών, με σημαντικότερη την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης, στη θέση του αρχαίου Βυζαντίου

Ποιοι ήταν οι σημαντικότεροι λόγοι για τους οποίους ο Κωνσταντίνος μετέφερε την πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη, σύμφωνα με όσα διάβασες στο συγκεκριμένο μάθημα; 

ΠΩΣ ΕΚΦΡΑΖΕΤΑΙ Ο ΤΟΠΟΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟ

 ΠΩΣ ΕΚΦΡΑΖΕΤΑΙ Ο ΤΟΠΟΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟ

Όταν χρειαζόμαστε να δώσουμε πληροφορίες για το ΠΟΥ βρίσκεται αυτό στο οποίο αναφερόμαστε χρησιμοποιούμε τοπικούς προσδιορισμούς. 

1.ΜΕ ΤΟΠΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ

π.χ.Το μολύβι είναι κάτω από το τραπέζι.

2.ΜΕ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ  ( εμπρόθετοι προσδιορισμοί του τόπου )

π.χ. Ξεκίνησε απ’ την ανατολή. /

π.χ.Σήμερα περπάτησα ως το ποτάμι

Το σύννεφο κινήθηκε προς τα ανατολικά.

Οι υπολογιστές μόλις ήρθαν από την Αθήνα.

3.ΜΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΠΤΩΣΗ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ

π.χ. Πηγαίνω  εξοχή.

π.χ.Φιλιάτες, 12 Οκτωβρίου 2026

4.ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ  που φανερώνουν τόπο.

π.χ.Βάλε τον δίσκο, όπου νομίζεις.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1. Να υπογραμμίσεις και να αναγνωρίσεις τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται ο ΤΟΠΟΣ στις παρακάτω προτάσεις:

Ο Δημήτρης ήρθε εδώ.

...................................................................................................

Το καλοκαίρι πήγαμε στη Ρόδο διακοπές.

..............................................................................

Ήταν η πρώτη φορά που πηγαίναμε σε νησί, γι’ αυτό ταξιδέψαμε με μεγάλο πλοίο

.....................................................................................................................

Μπροστά από το ξενοδοχείο υπήρχε μια τεράστια έκταση με γκαζόν και ένα σιντριβάνι στο κέντρο, ενώ πίσω ήταν ο χώρος στάθμευσης των αυτοκινήτων.

....................................................................................................................................

Καθίσαμε σε μια ταβέρνα δίπλα στην παραλία και απολαύσαμε με ηρεμία τις λιχουδιές.

........................................................................................................................................................................................

Όπου και να πας, θα σε βρω. 

......................................................................................................

Έτρεχε συνεχώς δεξιά αριστερά.

................................................................................................

Πήγαμε σινεμά.

......................................................................

 Προς τα δεξιά βλέπετε το σαλόνι.

................................................................................................

Πάμε, όπου επιθυμείς .

......................................................................

2) Να συμπληρώσεις τα κενά των παρακάτω προτάσεων με τις κατάλληλες λέξεις και φράσεις που φανερώνουν τόπο.

Πάνω, κάτω, παντού, κοντά, πίσω, δεξιά, εδώ, μπροστά, στο τζάκι, στο δρόμο, από το φράχτη, απέναντι, μέσα, αριστερά, από το τραπέζι, πλάι, στη βαλίτσα, εκεί

α)Προτίμησε να καθίσει ……………… …………………για να ζεσταθεί.

β)Έψαχνε …………..να βρει το φάκελο ………………στον οποίο βρίσκονταν τα αποτελέσματα των εξετάσεων, αλλά αυτός είχε πέσει ……………………………του σαλονιού.

γ)Περπατούσανε βιαστικά , ο ένας ……………… στον άλλο.

δ)Προσπαθούσε να μαζέψει τα ρούχα του που ήταν πεταμένα …………….. κι………………. και να τα χώσει……………………….

ε)Μην περνάς……………… αν δεν κοιτάξεις πρώτα …………… κι ……………….. να δεις αν έρχεται κάποιο αυτοκίνητο.

στ)Έτσι όπως κοίταζε………………του δεν είδε την κολώνα που βρισκόταν ………………… …………….. και έπεσε με δύναμη…….....

……………..της.

3)Βρες τα επιρρήματα ,τους εμπρόθετους προσδιορισμούς και τις αναφορικές προτάσεις που φανερώνουν τόπο.

Πηγαίναμε όπου μας πήγαιναν τα μονοπάτια, σταματώντας στις εκκλησίες που αποτελούν τα αξιοθέατα του Μυστρά. Είναι πολλές και τόσο τρυφερά ωραίες, που θα ‘θελε κανείς να τις χαϊδέψει. Όλες έχουν το εξωτερικό τους άθικτο. Σκορπισμένες εδώ και εκεί, βάζουν, στην ομοιοχρωμία των ερειπίων, μερικές νότες πρόσχαρες και γλυκές, με τα κόκκινα κεραμίδια των τρούλων τους, που έχουν πάρει με τον καιρό το χρώμα από μαραμένα τριαντάφυλλα. Καμιά δεν μοιάζει με την άλλη, όλες όμως έχουν τόσο απλές και αρμονικές διαστάσεις, που απορεί κανείς πώς οι Βυζαντινοί που απεικονίζουν στις τοιχογραφίες τους Θεούς και τους αγίους τους τόσο στυγνούς και βλοσυρούς, τους έχτισαν ναούς έτσι γλυκούς και χαριτωμένους. Μικρές όλες τους, με τρούλους ανάλαφρου, με λεπτούς μαρμάρινους κίονες στις αψίδες των παραθύρων, με προσόψεις εξαίσια διακοσμημένες, θυμίζουν τις μεσαιωνικές εκείνες ανάγλυφες κασετίνες, τις επίχρυσες και σμαλτωμένες, όπου οι αρχόντισσες φύλαγαν τα κοσμήματα τους. Το εσωτερικό τους είναι κατεστραμμένο, οι θαυμάσιες τοιχογραφίες έχουν μισοσβησθεί, χόρτα έχουν φυτρώσει εκεί όπου άλλοτε ήταν μαρμάρινο δάπεδο με ψηφιδωτά, κι ο τρούλος είναι συχνά τρύπιος στην κορυφή