Ενότητα Γ΄ - Κεφάλαιο 9
Μέχρι το 1824 όλες οι προσπάθειες που έκαναν οι Τούρκοι για να καταπνίξουν την Επανάσταση
αποτύγχαναν. Ο σουλτάνος τότε ζήτησε ενισχύσεις από τον πασά της Αιγύπτου Μαχμούτ Αλή, ο
οποίος έστειλε τον γιο του Ιμπραήμ, ως αρχηγό του αιγυπτιακού στόλου και του στρατού.
Το τουρκοαιγυπτιακό σχέδιο προέβλεπε πως οι αιγυπτιακές δυνάμεις θα προσπαθούσαν να
καταπνίξουν την Επανάσταση στο νότιο Αιγαίο (Κρήτη, Κάσο) και στην Πελοπόννησο.
Οι Τούρκοι, την ίδια περίοδο, θα έκαναν επίθεση στα Ψαρά και τα άλλα εξεγερμένα νησιά του βόρειου
Αιγαίου και έπειτα θα στρέφονταν εναντίον της Στερεάς Ελλάδας.
Τέλος, ενωμένοι οι Αιγύπτιοι και οι Τούρκοι θα χτυπούσαν την Ύδρα και όσα μέρη εξακολουθούσαν
να αντιστέκονται. Ο αιγυπτιακός στόλος έκανε ανενόχλητος απόβαση στην Κρήτη, κατέπνιξε την Επανάσταση στο
νησί και κατόπιν κατευθύνθηκε προς την Κάσο. Η ελληνική κυβέρνηση, παρά τις απεγνωσμένες
εκκλήσεις των Κασίων για βοήθεια σε πλοία και
πολεμοφόδια, δεν πρόλαβε να
στείλει ενισχύσεις. Στις 30 Μαΐου οι Αιγύπτιοι
κατέστρεψαν το νησί ολοσχερώς.
Οι Τούρκοι με την σειρά τους επιτέθηκαν στα Ψαρά,
ένα νησί με σπουδαία θαλασσινή παράδοση και
τολμηρούς ναυτικούς.
Όταν έφυγαν από το νησί, πίσω τους είχαν μείνει
μοναχά αποκαΐδια. Οι περισσότεροι από τους
κατοίκους είχαν σκοτωθεί ή πουληθεί σαν σκλάβοι.
Οι Ευρωπαίοι για μιαν ακόμη φορά ριγούσαν από
συγκίνηση για τον ελληνικό αγώνα.
Ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός έγραφε ένα συγκλονιστικό ποίημα, γεμάτο από τις εικόνες
της καταστροφής:
[Η καταστροφή των Ψαρών]
Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχηπερπατώντας η Δόξα μονάχημελετά τα λαμπρά παλικάριακαι στην κόμη στεφάνι φορεί5γεναμένο από λίγα χορτάριαπου είχαν μείνει στην έρημη γη. |
Λίγο αργότερα, στις 28 Αυγούστου 1824,
οι Έλληνες αντέστρεψαν το κλίμα αντιμετωπίζοντας με
επιτυχία τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο σε ναυμαχία στον κόλπο του Γέροντα (απέναντι από την
Κάλυμνο και την Λέρο). Ο ναύαρχος
Μιαούλης με το πυρπολικό του κατέστρεψε μία τουρκική
φρεγάτα με 1000 στρατιώτες.
Μετά την ναυμαχία του Γέροντα, ο Ιμπραήμ με τον στρατό του γύρισε στην Σούδα της Κρήτης να
ξεχειμωνιάσει και να προετοιμάσει μια καινούργια επίθεση εναντίον των Ελλήνων.
Η επίθεση αποφασίστηκε να γίνει στις αρχές του 1825.
Από το σχολικό βιβλίο:
1. Διαβάζουμε στην «Ματιά στο παρελθόν» (σελ. 104) για την
καταστροφή των Ψαρών.
Ερωτήσεις κατανόησης
1. Ποιο ήταν το τουρκοαιγυπτιακό σχέδιο του 1824 για την
καταστολή της Επανάστασης;
2. Σε τι εμπόδιζε ο εμφύλιος πόλεμος τους Έλληνες να ενωθούν –
έστω και προσωρινά– για να αποτρέψουν την καταστροφή των
νησιών;
3. Οι Ψαριανοί, αν και ναυτικοί, κατέληξαν στην απόφαση να
αγωνιστούν εναντίον των Τούρκων στην στεριά. Μάλιστα,
αφαίρεσαν τα πηδάλια από τα πλοία για να εμποδίσουν όσους
διαφωνούσαν να χρησιμοποιήσουν τα καράβια τους.
Πώς κρίνετε αυτή την απόφαση των –ναυτικών– Ψαριανών να
αγωνιστούν στην στεριά;
4. Γιατί νομίζετε οι Ευρωπαίοι συγκινήθηκαν τόσο πολύ μετά την
καταστροφή της Κάσου και των Ψαρών, αλλά δεν συγκινήθηκαν
το ίδιο μετά τον θάνατο των εκατοντάδων Τούρκων στρατιωτών
στον κόλπο του Γέροντα με την ανατίναξη της ναυαρχίδας τους
από το πυρπολικό του καπετάν-Μιαούλη;
διαθεματικη εργασια 
ΝΑ ΜΕΤΑΤΡΠΕΙ ΣΕ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΔΡΩΜΕΝΟ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΓΙΟΡΤΗ
Παρουσίαση Ψαρά, Στ ΄1
Σκηνή 1 – Ο βράχος στο Αιγαίο
Μαθητής 1 (αφήγηση)
-Λέει: πχ.
«Στη μέση του Αιγαίου υπάρχει ένας μικρός βράχος…»
«Στην αρχαιότητα τον ονόμαζαν Ψύρα ή Ψιρύη.»
«Ο Όμηρος τον μνημονεύει πρώτος: “Αν παραπάνω από τη Χίο τη βράχινη θα βγούμε, προς την Ψυριά…”»
Κίνηση: πχ. Δείχνει τον χάρτη με ξύλινη δείκτη ή δάχτυλο.Υποστήριξη: Εικόνα χάρτη ή δορυφορική φωτογραφία του νησιού https://earth.google.com/web/search/%ce%a8%ce%b1%cf%81%ce%ac/@38.58088008,25.6141181,200.22852624a,3532.97778744d,35y,-0h,72.75t,0r/data=CiwiJgokCRhEfIzS10RAEeNT0_HDM0FAGQMw8Cdzvj1AIeJ1bC79eTdAQgIIAToDCgEwQgIIAEoNCP___________wEQAA?hl=el
Ο μικρός βράχος στη μέση του Αιγαίου στην αρχαιότητα ονομαζόταν Ψύρα ή Ψιρύη, ο πρώτος που τη μνημονεύει ο Όμηρος: «Αν παραπάνω από τη Χίο τη βράχινη θα βγούμε, προς την Ψυριά…».Τα Ψαρά θα γίνουν ένα μικρό απόρθητο φρούριο με ισχυρή ναυτική παρουσία. Συμμετείχαν στην επανάσταση του 1770,.
Οι Ψαριανοί είχαν οπλίσει καταδρομικά πλοία με τα οποία, σε όλη την προεπαναστατική περίοδο προξενούσαν στους Τούρκους ανυπολόγιστες καταστροφές. Δεν περιορίζονται μόνο στα παράλια, αλλά έκαναν και αποβάσεις και προχωρούσαν στο εσωτερικό της Τουρκίας αρπάζοντας κανόνια και άλλα πολεμοφόδια απ’ τα οποία είχαν ανάγκη για την οχύρωση και ασφάλεια του νησιού.
Τα Ψαρά είχαν δημοκρατική διοίκηση. Κάθε Μάρτη γινόταν συνέλευση από την οποία εκλέγονταν 40 αντιπρόσωποι, όλων των τάξεων: Καραβοκύρηδες, καπεταναίοι, έμποροι, παρτσινέβελοι (βαρκάρηδες) και μαρινάροι (ναύτες). Αυτοί κλείνονταν σε ένα σπίτι και δεν έβγαιναν αν δεν εξέλεγαν τους 4 δημογέροντες. Η μεγάλη σφραγίδα του νησιού ήταν χωρισμένη σε 4 κομμάτια και κάθε δημογέροντας έπαιρνε από ένα. Κάθε απόφαση λοιπόν απαιτούσε ομοφωνία. Εντυπωσιακό, αν αναλογιστούμε πως μιλάμε για τα τέλη του 18ου αιώνα, σε έναν ξερόβραχο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Το πιο σημαντικό ήταν φυσικά πως το νησί το προστάτευε ο στόλος των Ψαριανών. Σε πολλές περιπτώσεις, κατά την επιστροφή τους από τις καταδρομές, εκτός από τα λάφυρα έφερναν μαζί τους και τους Έλληνες κατοίκους των περιοχών που λεηλατούσαν για να τους σώσουν από τα αντίποινα και την σφαγή. Σ’ όλους αυτούς τους πρόσφυγες έδειξαν αγάπη, αλληλεγγύη και φιλανθρωπία απεριόριστη. Όλες οι μικρές εξοχικές οικείες είχαν παραχωρηθεί από την Βουλή των Ψαρών για την στέγαση των προσφύγων. Υπολογίζεται πως από τις αρχές του 19ου αιώνα ως την καταστροφή είχαν περιθάλψει πάνω από 100.000 πρόσφυγες. Το 1824, όταν έγινε η καταστροφή των Ψαρών, υπήρχαν στο μικρό αυτό νησί περίπου 23.000 πρόσφυγες, οι Ψαριανοί υπολογίζονταν σε 7.000.
Ενδεικτική της νοοτροπίας των Ψαριανών ήταν η στάση τους απέναντι στους πρόσφυγες της Χίου, μετά τη μεγάλη σφαγή του 1822. Όσοι είχαν γλυτώσει συγκεντρώθηκαν στα δυτικά παράλια του νησιού. Οκτώ πολεμικά πλοία Ψαριανά και δυο πυρπολικά με στρατιωτική δύναμη διακοσίων ανδρών έφτασαν στην Βολισσό και άρχισαν την παραλαβή και μεταφορά όλων των συγκεντρωμένων κατοίκων της Χίου. Όλοι οι άμαχοι διασώθηκαν και μεταφέρθηκαν στα Ψαρά. Οι Ψαριανοί έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον προσφέροντας στέγη, τροφή και ενδύματα. Ιδιαίτερη φροντίδα και περιποίηση έδειξαν προς τους ασθενείς. Επειδή όμως από το μεγάλο πλήθος υπήρχε κίνδυνος επιδημίας, η Βουλή των Ψαρών με δικά της πλοία και έξοδα μετέφερε τις οικογένειες αυτές στα νησιά των Κυκλάδων και στην Πελοπόννησο. Τον Ιούνιο του 1824 η Οθωμανική αυτοκρατορία θα επιτεθεί με τεράστιες δυνάμεις σε έναν ξερόβραχο.
