Κολοκοτρώνης-25η ΜΑΡΤΙΟΥ

Οταν ο Κολοκοτρώνης μίλησε στην Πνύκα,

ήταν ήδη περίπου 68 ετών. Δηλαδή ένας
άνθρωπος που είχε ζήσει σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του μέσα σε πολέμους.
Πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές ομιλίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, απευθυνόμενη στους μαθητές της Αθήνας.
Το ιστορικό πλαίσιο
Η ομιλία έγινε στις 13 Νοεμβρίου 1838 στην Πνύκα. Ο Κολοκοτρώνης, συγκινημένος από τους μαθητές και τη διδασκαλία της ιστορίας, ζήτησε να τους μιλήσει για τον Αγώνα και για το μέλλον της Ελλάδας.

Γιατί ο λόγος στην Πνύκα είναι μοναδικός στην ελληνική ιστορία

1.Ο λόγος που εκφώνησε ο Κολοκοτρώνης το 1838 στην Πνύκα μπροστά σε μαθητές θεωρείται ιστορικά ξεχωριστός για τρεις λόγους.
Πρώτον: μιλά ο ίδιος ο πρωταγωνιστής της Επανάστασης

Οι περισσότεροι λόγοι για το 1821 γράφτηκαν μετά από ιστορικούς.
Εδώ μιλά ένας από τους βασικούς ηγέτες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
2.Δεύτερον: δεν είναι πανηγυρικός λόγος

Περιμένει κανείς να δοξάσει τη νίκη.

Αντί γι’ αυτό λέει κάτι εντυπωσιακό:

η μεγαλύτερη πληγή του Αγώνα ήταν η διχόνοια...

Έτσι μετατρέπει την ιστορία σε μάθημα αυτογνωσίας.

Τρίτον: μιλά για την παιδεία ως δύναμη ελευθερίας

Η πιο σημαντική φράση είναι:

«Να σκλαβωθήτε εις τα γράμματά σας».

Δεν εννοεί απλώς να μορφωθούν οι νέοι.
Εννοεί ότι η ελευθερία ενός λαού εξαρτάται από:
γνώση
κριτική σκέψη
ιστορική μνήμη.

Αυτό είναι ουσιαστικά ένα παιδαγωγικό μανιφέστο του νέου ελληνικού κράτους.


Η βαθιά σύνδεση με τον Ηράκλειτο


Εδώ υπάρχει κάτι πραγματικά εντυπωσιακό.

Ο τρόπος που σκέφτεται ο Κολοκοτρώνης θυμίζει πολύ τον Ηράκλειτο.

Όχι γιατί τον αναφέρει, αλλά γιατί χρησιμοποιεί την ίδια φιλοσοφική λογική.
Α. Ιστορία ως ροή και εμπειρία

Ο Ηράκλειτος λέει:

δεν μπορείς να μπεις δύο φορές στο ίδιο ποτάμι

Δηλαδή η πραγματικότητα αλλάζει συνεχώς.

Ο Κολοκοτρώνης λέει κάτι αντίστοιχο στους μαθητές:

η ελευθερία δεν τελειώνει με τον πόλεμο —
πρέπει να χτίζεται συνεχώς.
Η ιστορία είναι μια συνεχής διαδικασία.

Η παιδεία ως αφύπνιση

Ο Ηράκλειτος πίστευε ότι οι άνθρωποι πρέπει να ξυπνήσουν και να δουν τον κόσμο.Να κατανοησουν βαθεια τις αιτίες των γεγονότων.

Ο Κολοκοτρώνης λέει στους μαθητές:
να μάθουν ιστορία, να μελετήσουν, να καταλάβουν ποιοι είναι.

Δηλαδή:  η γνώση είναι αφύπνιση της συνείδησης.

Γ. Η ενότητα των αντιθέτων

Ο Ηράκλειτος έλεγε ότι η αρμονία γεννιέται από αντίθετες δυνάμεις.

Ο Κολοκοτρώνης το είδε μέσα στον Αγώνα:  υπήρχαν διαφορετικές ομάδες
καπεταναίοι
προεστοί και κοτζαμπασηδες
Φιλικοί

Αλλά χωρίς ενότητα η επανάσταση κινδύνευσε.Δηλαδή αναγνωρίζει ότι η κοινωνία έχει αντιθέσεις, αλλά χρειάζεται ισορροπία.

Η σκηνή αυτή (Κολοκοτρώνης που μιλά σε μαθητές στην Πνύκα) είναι ίσως η πιο συμβολική στιγμή συνέχειας της ελληνικής παιδείας από την αρχαιότητα έως το νεότερο κράτος.


Από την εκκλησία του δήμου της Αθήνας
στους μαθητές του 1838.
Η ιστορία λειτουργεί ως καθρέφτης

Όταν οι Έλληνες διάβασαν την αρχαία ιστορία, κατάλαβαν:

ποιοι ήταν κάποτε

πού είχαν φτάσει.

Αυτό δημιούργησε την ανάγκη αξιοπρέπειας και αυτοδιάθεσης.
Η ταυτότητα δεν είναι δεδομένη – χτίζεται

Εδώ υπάρχει κάτι που θυμίζει έντονα τη σκέψη του Ηράκλειτου.

Η ταυτότητα ενός λαού δεν είναι στατική.
Δημιουργείται μέσα από:

εμπειρία

γνώση

αγώνα.

Η ευθύνη περνά στη νέα γενιά

Ο Κολοκοτρώνης ουσιαστικά λέει στους μαθητές:

εμείς κάναμε τον πόλεμο – εσείς πρέπει να φτιάξετε την πολιτεία.
Δηλαδή η ελευθερία είναι σκυτάλη ευθύνης.

ΕΔΩ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΟΜΙΛΙΑ - ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ👇

https://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/8c3e9046-78fb-48f4-bd82-bbba28ca1ef5/kolokotronis.pdf

Το αρχείο  είναι το κείμενο του ιστορικού λόγου του Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στην Πνύκα το 1838, όπως έχει εκδοθεί από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων. Πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές ομιλίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, απευθυνόμενη στους μαθητές της Αθήνας. 

Παιδιά, φανταστείτε το εξής:
ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, στρατηγός και ήρωας της Επανάστασης, αποφασίζει να μιλήσει σε μαθητές στην Πνύκα.

Ήξερε ότι υπήρχε κίνδυνος – υπήρχαν χωροφύλακες που προσπάθησαν να τον σταματήσουν!
Μπορούσαν να τον εμποδίσουν να μιλήσει, αλλά εκείνος επέλεξε να συνεχίσει.

Γιατί; Επειδή ήξερε ότι τα παιδιά, η νέα γενιά, έπρεπε να μάθει την αξία της γνώσης, της ιστορίας και της ενότητας.
Και έτσι, παρόλο τον κίνδυνο, μίλησε.

Ερώτηση : «Τι θα κάνατε εσείς αν ήσασταν εκεί; Θα τολμούσατε να μιλήσετε ή να μάθετε κάτι σημαντικό, ακόμα κι αν υπήρχε κίνδυνος;»

Σκοπός του ήταν να μεταφέρει τρία μεγάλα διδάγματα της Επανάστασης.

Να αποφεύγεται η διχόνοια

Ο Κολοκοτρώνης τονίζει ότι η μεγαλύτερη καταστροφή στον Αγώνα ήταν οι εμφύλιες συγκρούσεις.


«Εξ αιτίας της διχονοίας μάς έπεσε η Τουρκιά επάνω μας…»


Πίστη και ταυτότητα

Υπενθυμίζει ότι οι αγωνιστές πολέμησαν:


«πρώτα υπέρ Πίστεως και έπειτα υπέρ Πατρίδος».

Αναφέρεται στον ρόλο της θρησκευτικής και πολιτισμικής συνοχής των Ελλήνων.
Παιδεία – το μεγαλύτερο όπλο

Το πιο συγκλονιστικό μήνυμα προς τους νέους είναι:




«Να σκλαβωθήτε εις τα γράμματά σας».

Δηλαδή να αφιερωθούν στη γνώση.

Και ακόμη σημαντικότερο:




Η μόρφωση πρέπει να υπηρετεί το κοινό καλό και όχι μόνο το άτομο.
Ένα βαθύτερο σημείο του λόγου

Ο Κολοκοτρώνης εξηγεί ότι η Επανάσταση γεννήθηκε και από τη μελέτη της αρχαίας ιστορίας.

Οι λόγιοι μετέφραζαν βιβλία και οι Έλληνες μάθαιναν:




ποιοι ήταν οι πρόγονοί τους


τι έκαναν ο Θεμιστοκλής και ο Αριστείδης


και έτσι γεννήθηκε η επιθυμία ελευθερίας.


Η τελευταία παρακαταθήκη στους νέους


Ο Κολοκοτρώνης λέει ουσιαστικά:

Οι αγωνιστές ελευθέρωσαν την πατρίδα,
αλλά οι νέοι πρέπει:


να τη στολίσουν


να τη χτίσουν


να τη διοικήσουν με ομόνοια και φρόνηση.

Υπάρχει πράγματι μια φράση στον λόγο του Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στην Πνύκα που θεωρείται εξαιρετικά διορατική από ιστορική άποψη.

...όταν οι Έλληνες άρχισαν να μορφώνονται και να διαβάζουν την αρχαία ιστορία, τότε γεννήθηκε μέσα τους η επιθυμία για ελευθερία.





Με άλλα λόγια

Ο Κολοκοτρώνης καταλαβαίνει ότι:

η επανάσταση δεν γεννιέται στο πεδίο της μάχης
αλλά στο μυαλό των ανθρώπων.

Αυτή είναι μια πολύ σύγχρονη αντίληψη της ιστορίας.

 
Κι όμως, το τελευταίο του μεγάλο μήνυμα προς τους νέους δεν ήταν:

«να πολεμάτε»

αλλά:

να μορφώνεστε και να σκέφτεστε.

Η πιο γνωστή φράση του:

«Να σκλαβωθήτε εις τα γράμματά σας.»

Δεν σημαίνει απλώς να διαβάζουν τα παιδιά.
Σημαίνει ότι η γνώση πρέπει να γίνει πάθος και αφοσίωση.
Η παιδεία είναι το θεμέλιο της ελευθερίας.
Η ενότητα είναι προϋπόθεση για το μέλλον

Ο Κολοκοτρώνης τονίζει ότι η διχόνοια ήταν από τα μεγαλύτερα προβλήματα στον Αγώνα.
Άρα η παιδεία πρέπει να καλλιεργεί: τη συνεργασία , την κοινή ευθύνη, τον σεβασμό στο κοινό καλό.
Η γνώση της ιστορίας δημιουργεί συνείδηση
Ο Κολοκοτρώνης εξηγεί ότι όταν οι Έλληνες άρχισαν να διαβάζουν την αρχαία ιστορία, κατάλαβαν:
ποιοι ήταν οι πρόγονοί τους
πόσο είχε αλλάξει η κατάσταση τους.
Αυτό δημιούργησε την επιθυμία για ελευθερία.

 Άρα η πρώτη αρχή της παιδείας είναι:
η ιστορία διδάσκει ταυτότητα.
 Η παιδεία είναι δύναμη ελευθερίας