Αρχείο… Ματιές: Η Γουμενίτσα το 1913
Όλα τα χρόνια της σκλαβιάς- νιάτα καημένα νιάτα μου
κι είκοσι χρόνια κλέφτης- νιάτα μου και λεβεντιά μου
Θα ρίξω δάφνες και μυρτιές από τον Ψηλορείτη
εκεί π' ανταμωθήκανε η Ήπειρος κι η Κρήτη"
Σήμερα δεν παρουσιάζουμε μόνο ιστορία.
Παρουσιάζουμε έρευνα μέσα από αρχεία.
Γιναμε μικροί ιστορικοί:
διάβασαμε εφημερίδες, τηλεγραφήματα και φωτογραφικά τεκμήρια του 1913.
Και ανακαλυψαμε ότι η Ιστορία… γράφεται από ίχνη
Σκύψαμε πάνω από τις εφημερίδες της εποχής…ΣΚΡΙΠ, ΕΜΠΡΟΣ, ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ,
Ψάχναμε πότε απελευθερώθηκε η Ηγουμενίτσα.
Ένα τηλεγράφημα…Μια φωτογραφία…
ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ -Ένα ίχνος αλήθειας.
εναλλάξ: -Αρχεία…-Μνήμη…-Ιστορία…
ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ -Από τα αρχεία… στη μνήμη της πόλης.
Πότε απελευθερώθηκε η Ηγουμενίτσα;
26 Φεβρουαρίου 1913; 27;28;1 Μαρτίου; Κανείς δεν είναι βεβαιος....
Περίμενε… αυτό τι λέει;
Δεν είναι ίδια ημερομηνία…
Δες εδώ!»«Βρήκα εφημερίδα!
Λέει 28 Φεβρουαρίου!
Όχι, περίμενε… είναι ημερομηνία φύλλου!
Δεν συμφωνούν οι πηγές!
ΒΡΗΚΑ ΑΥΤΟ. .... ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ τηλεγράφημα του Ηπίτη
εναλλάξ:Ο λαός στερείται τροφίμων…Δεν είχαν φαγητό…Περίμεναν βοήθεια… θαλασσιος αποκλεισμος
βαφή μαλλιών, σοκολάτες, μεταξωτά, υπερωκεάνια για Καναδά/Αργεντινή!
ΞΕΦΕΥΓΕΤΕ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΜΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ.Οχι, Οι πηγές δεν μιλούν μόνο για την Ιστορία… μιλούν και για τους ανθρώπους της.
Επανοδος των Ηπειρωτων προσφυγων
27 Φεβρουαρίου! 28 Φεβρουαρίου! Έχω πηγή!κι εγω !
Η Ιστορία δεν είναι μόνο μία ημερομηνία.
Ψάχνουμε, συγκρίνουμε, ελέγχουμε…
ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ ΤΟΥ ΗΠΙΤΗ !
Το βρήκα… Γράφει Γουμενίτσα! Το βρηκα...γραφει Νιγουμενιτσα
Η πληροφορία από το τηλεγράφημα της εποχής μας δίνει ως ημερομηνία την 27η Φεβρουαρίου 1913, επιβεβαιώνοντας ένα σημαντικό ιστορικό τεκμήριο.
Άρα… αυτό είναι το ίχνος…
Το ίχνος μιας στιγμής που έγινε Ιστορία.
Ένα τηλεγράφημα.
Ξεχασμένο για χρόνια.
Και τώρα… ξανά στο φως
Με βάση αυτό το τηλεγράφημα, συμπεραίνουμε ότι η ημερομηνία είναι η 27η Φεβρουαρίου 1913…όμως η έρευνα συνεχίζεται
Γιατί είναι σημαντικό το τηλεγράφημα 100 χρόνια μετά;;;;;;;;;
1. Είναι “φωνή της εποχής”
Το τηλεγράφημα δεν είναι αφήγηση εκ των υστέρων. Είναι:
καθαρό τεκμήριο
2.Όταν ένα τηλεγράφημα εμφανίζεται 112 χρόνια μετά εδω στο Β΄ΔΗΜΟΤΙΚΌ:
Δείχνει ότι η Ιστορία δεν χάνεται — επανεμφανίζεται
τα ίχνη παραμένουν στα αρχεία
η έρευνα τα “ξαναφέρνει στο φως”
3. Μας Εκπαιδεύει στον τρόπο του ιστορικού
μαθαίνουμε κάτι πολύ σημαντικό:
ο ιστορικός δεν “ξέρει” την Ιστορία — την ανακαλύπτει από πηγές και δίνει τις δικες του ερμηνειες
-Συγκρίνουμε!Διαβάζουμε!Αμφισβητούμε!Ψάχνουμε ξανά!
Κάποια χρόνια μετά δεν θα θυμομαστε ίσως όλες τις ημερομηνίες για την απελευθέρωση της Ηγουμενίτσας.
Θα θυμομαστε όμως ότι κάποτε ψαχναμε αρχεία, διαφωνούσαμε, επιχειρηματολογούσαμε και ουρλιαζαμε απο χαρά
Κι αυτό έχτισε τη σχέση μας με την Ιστορία. Βήμα βήμα
ΑΥΤΗ ειναι η ουσία της εργασίας μας
Δεν είναι:βρήκαμε ημερομηνία είναι: μάθαμε πώς βρίσκουμε την Ιστορία.
λέμε αργά: Αρχεία,Μνήμη,Αλήθεια
Η πόλη μας δεν είναι μόνο τόπος.
τελος
Τίτλος Δράσης: Αρχείο… Ματιές – Η απελευθέρωση της Ηγουμενίτσας το 1913
Στόχος:
Τα παιδιά ερευνούν ιστορικά γεγονότα της περιοχής τους μέσω πρωτογενών πηγών, όπως αποσπάσματα εφημερίδων του 1913, και μαθαίνουν να παρατηρούν, να ταξινομούν πληροφορίες και να διαμορφώνουν συμπεράσματα με σεβασμό στα γεγονότα.
Διαδικασία:
Μελέτη και ταξινόμηση αποσπασμάτων εφημερίδων σχετικά με την προέλαση του ελληνικού στρατού στην Ήπειρο.
Εντοπισμός γεγονότων για Ιωάννινα, Παραμυθιά, Ηγουμενίτσα και Φιλιάτες.
Ανάλυση επιστολής κατοίκων (Αλβανό-Τσάμηδων) προς την ελληνική διοίκηση που ζητούσαν συνεργασία.
Σύνθεση συμπερασμάτων και δημιουργία μικρού χρονικού – παρουσίαση «Αρχείο… Ματιές».
Κοινωνική διάσταση – ενεργός πολίτης:
Τα παιδιά βλέπουν πώς οι κοινότητες αντιμετώπισαν την αλλαγή εξουσίας και πώς η συνεργασία και η ειρηνική συνύπαρξη ήταν σημαντικά.
Μαθαίνουν να κατανοούν διαφορετικές οπτικές, να σέβονται την πολυπλοκότητα των ιστορικών γεγονότων και να συνδέουν το παρελθόν με αξίες ενεργού συμμετοχής στη σύγχρονη κοινωνία.
Τελικό προϊόν:
Χρονικό γεγονότων με βάση τις πηγές
Παρουσίαση στην τάξη με δραματοποίηση και ανάγνωση αποσπασμάτων – ενεργή συμμετοχή μαθητών.
ηπειρωτικο
Όλα τα χρόνια της σκλαβιάς- νιάτα καημένα νιάτα μου
κι είκοσι χρόνια κλέφτης- νιάτα μου και λεβεντιά μουα
μαντιναδα
Θα ρίξω δάφνες και μυρτιές από τον Ψηλορείτη
εκεί π' ανταμωθήκανε η Ήπειρος κι η Κρήτη"
αρχειο...ματιες
Ψάχνοντας τη Γουμενίτσα – 1913
Κάθε πόλη κουβαλάει τη μνήμη της μέσα στον χρόνο.Η Ηγουμενίτσα, μια μικρή πόλη της Θεσπρωτίας, γνώρισε μέσα σε λίγες δεκαετίες μεγάλες αλλαγές.
Το 1913 αποτελει έναν σημαντικό σταθμο της ιστορίας της.
Αφηγητής 1,2 – Εισαγωγή
Σήμερα θα σας δείξουμε πώς τα παιδιά της τάξης μας «ρίχνουν ματιές» στα αρχεία ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ του 1913 για να μάθουν τι συνέβη στην περιοχή μας.
Το έργο μας ονομάζεται «Αρχείο… Ματιές».
Διαβάσαμε εφημερίδες της εποχής και ταξινομήσαμε τα γεγονότα για την Ηγουμενίτσα και τις γύρω περιοχές.
Μέσα από κιτρινισμένες σελίδες εφημερίδων, ακούσαμε τις φωνές του 1913.
Δεν ψάξαμε μόνο μια ημερομηνία.
Ψάξαμε τη στιγμή που ένας τόπος πήρε ανάσα ελευθερίας
Αφηγητής 3 – Ιστορικό πλαίσιο
Το 1912 ξεκίνησε ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος.
Η Ελλάδα πολεμούσε την Οθωμανική Αυτοκρατορία για την απελευθέρωση περιοχών της Ηπείρου.
Στις 21 Φεβρουαρίου 1913, ο ελληνικός στρατός κατέλαβε το Φρούριο Μπιζανίου, άνοιξε ο δρόμος για τα Ιωάννινα και προχώρησε στην ευρύτερη περιοχή.
Μέσα από δημοσιεύματα και φωτογραφίες της εποχής προσπαθούμε να δούμε την πόλη όπως τη ζούσαν οι άνθρωποι τότε.»
Αν και δεν έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής επίσημη διαταγή ή έγγραφο που να αναφέρει ρητά την ημερομηνία απελευθέρωσης της Ηγουμενίτσας, από την πορεία των στρατιωτικών επιχειρήσεων μετά την άλωση του Μπιζανίου και από τα δημοσιεύματα του Μαρτίου 1913 προκύπτει με ασφάλεια ότι η πόλη είχε περιέλθει σε ελληνικό έλεγχο εντός του μηνός Μαρτίου
Ο ελληνικός στρατός το 1913 δεν κινούνταν με βάση τον σημερινό οδικό χάρτη, αλλά:
με βάση τα περάσματα,
τα υψώματα,
την αποκοπή οθωμανικών τμημάτων,
και τον έλεγχο της μεθορίου.
Η πορεία από την Παραμυθιά μέσω του ορεινού άξονα προς τους Φιλιάτες — είναι απολύτως λογική στρατηγικά, γιατί εξασφάλιζε πρώτα τον βόρειο τομέα και τα σύνορα.
Ιωάννινα
↓
Παραμυθιά
↗ Φιλιάτες
↓ Ηγουμενίτσα
Ο στρατός χωρίστηκε σε τμήματα. Δεν πήγαινε όλοι μαζί σε μία ευθεία γραμμή.
Ενώ η ιστορία άλλαζε… η ζωή συνεχιζόταν.Οι διαφημίσειςΚαμία ανάλυση. Μόνο εικόνες διαφημησεων.
Δεν θα σας πούμε εμείς. Διαβάστε...
Η Προέλαση του Στρατού στην Ήπειρο
1 Μαρτίου 1913 – Ανταπόκριση από την Κέρκυρα
Μαθητής 1 (δημοσιογράφος 1913):
«Κέρκυρα, 1 Μαρτίου! Νεότερες ειδήσεις από τη Βόρεια Ήπειρο αναφέρουν ότι ο ελληνικός στρατός κατέλαβε τη Γουμενίτσα και τη Σαγιάδα και προχωρεί προς το Αργυρόκαστρο!»
Η εφημερίδα αναφέρει ότι από τη Βόρεια Ήπειρο φτάνουν νέες ειδήσεις πως η κατάσταση αποκαθίσταται στις πόλεις και στα γύρω χωριά.
Παράλληλα, γίνεται λόγος για τον αποκλεισμό των ηπειρωτικών παραλίων και για στρατιωτικές κινήσεις στην περιοχή.
Μαθητής 2 (σύγχρονος σχολιαστής):
«Άρα, την 1η Μαρτίου 1913 η εφημερίδα ήδη θεωρεί τη Γουμενίτσα απελευθερωμένη.»
«ιστορική ερώτηση»
Αν η εφημερίδα της 1ης Μαρτίου 1913 γράφει ήδη ότι «κατελήφθη η Γουμενίτσα», τότε το γεγονός θα πρέπει να είχε συμβεί λίγες ημέρες νωρίτερα.
Την εποχή εκείνη:
Τα τηλεγραφήματα χρειάζονταν χρόνο για να σταλούν.
Οι εφημερίδες τυπώνονταν την επόμενη ή μεθεπόμενη ημέρα.
Οι ανταποκρίσεις συχνά βασίζονταν σε γεγονότα 1–3 ημερών πριν.
Άρα η εκτίμηση για 27 ή 28 Φεβρουαρίου 1913 είναι ιστορικά απολύτως λογική, ειδικά αν συνδυάζεται με:
24/2 Παραμυθιά
26/2 Φιλιάτες
1/3 δημοσίευση για Γουμενίτσα
Η ακολουθία των στρατιωτικών κινήσεων «δένει».
«Οι εφημερίδες του 1913 χρησιμοποιούν το παλαιό ημερολόγιο. Στο σημερινό ημερολόγιο οι ημερομηνίες είναι 13 ημέρες αργότερα.»
Άρα:
24 Φεβρουαρίου 1913 (παλαιό)
= 9 Μαρτίου 1913 (νέο)
26 Φεβρουαρίου 1913 (παλαιό)
= 11 Μαρτίου 1913 (νέο)
1 Μαρτίου 1913 (παλαιό)
= 14 Μαρτίου 1913 (νέο)
Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί πολλές σύγχρονες αναφορές μπερδεύονται αν δεν διευκρινίζουν ποιο ημερολόγιο χρησιμοποιούν.
Τι δείχνει αυτό;
Αφού την 1η Μαρτίου (παλαιό) η εφημερίδα γράφει ότι «κατελήφθη η Γουμενίτσα»,
είναι πολύ πιθανό το γεγονός να συνέβη 27 ή 28 Φεβρουαρίου (παλαιό).
Με βάση τα τεκμήρια των εφημερίδων και τη χρονική ακολουθία των γεγονότων, συμπεραίνουμε ότι η Γουμενίτσα απελευθερώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου 1913 (παλαιό ημερολόγιο).
κι αυτό το τεκμήριο είναι πολύ σημαντικό.
Ρεπορτάζ, 28 Φεβρουαρίου 1913
Νεότερες ειδήσεις λένε ότι ο ελληνικός στρατός κατέλαβε τη Γουμενίτσα και τη Σαγιάδα. Οι κινήσεις συνεχίζονται προς άλλες περιοχές της Ηπείρου. Οι κάτοικοι και εθελοντές συμμετέχουν, και η κατάσταση προχωράει γρήγορα.
Συνοπτικά: το τεκμήριο αυτό επιβεβαιώνει ότι το γεγονός ήταν ήδη πραγματικότητα τέλος Φεβρουαρίου, πολύ κοντά στις εκτιμήσεις μας για 27 ή 28.
Σχόλιο για τον τρόπο που μιλούν τα τεκμήρια
Το ότι αναφέρεται ημερομηνία 28 Φεβρουαρίου στο ίδιο το τεκμήριο, και ότι μιλάει για ήδη κατεχόμενες περιοχές, δίνει:
Χρονικό πλαίσιο: πολύ κοντά στην ημερομηνία που συζητάμε.
Ένδειξη ταχύτητας: οι κινήσεις του στρατού ήταν γρήγορες, μέσα σε πολύ λίγες ημέρες από τα γεγονότα στα Ιωάννινα και τις Φιλιάτες.
Συμμετοχή τοπικών: όχι μόνο στρατός, αλλά και κάτοικοι/εθελοντές, κάτι που κάνει το ιστορικό αφήγημα πιο ανθρώπινο και πολύτιμο για μας σήμερα.
Από αυτά τα ρεπορτάζ της 28 Φεβρουαρίου βλέπουμε πώς, μέσα σε λίγες μέρες, ο τόπος αλλάζει. Δεν ήταν μόνο στρατός· ήταν και άνθρωποι που περίμεναν, που βοηθούσαν, που ζούσαν την ιστορία. Αυτό είναι το πραγματικό νόημα των ματιών στα αρχεία: να δούμε τους ανθρώπους πίσω από τις ημερομηνίες.
ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΓΙΟΡΤΗ
1. ΑΡΧΕΙΑ – ΕΡΕΥΝΑ (1913)
ύφος: αναζήτηση, παλιά έγγραφα, μυστήριο
Απαλό πιάνο (slow, minimal)
ή “ambient piano textures”
ενδεικτικά κομμάτια:
Ludovico Einaudi – Una Mattina (χαμηλά)
Max Richter – Written on the Sky
απλό instrumental “piano search” (YouTube/CapCut library)
ένταση: πολύ χαμηλή, σχεδόν υπόκρουση
Η παρουσιαση της ερευνας
οδηγιες παρουσιασης :όχι υπερβολική υποκριτική,καθαρη φωνή,σαν να σκεφτομαστε δυνατά,μικρές παύσεις, ύφος: ερευνητή, όχι ηθοποιου
ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ
Η αρχή – ατμόσφαιρα (5'' σιωπής)
Πριν μπουν οι αφηγητές:
Πλάνα:παιδιά που ξεφυλλίζουν εφημερίδες
υπογραμμίσεις με κίτρινο
συζητήσεις
Κανείς δεν μιλά
Μόνο υπογραμμίσεις (ορατές στο κοινό)
Μολύβια / χάρακες / χαρτιά πάνω στο τραπέζι σαν:“εργαλεία ιστορικού”
τα χρησιμοποιούμε ή τα αγγίζουμε φυσικά (όχι διακοσμητικά)
Αρχείο… Ματιές: Η Γουμενίτσα το 1913
(Αφηγητες)
Σήμερα δεν παρουσιάζουμε μόνο ιστορία.
Παρουσιάζουμε έρευνα μέσα από αρχεία.
Γιναμε μικροί ιστορικοί:
διάβασαμε εφημερίδες, τηλεγραφήματα και φωτογραφικά τεκμήρια του 1913.
Και ανακαλυψαμε ότι η Ιστορία… γράφεται από ίχνη
ΣΚΗΝΗ 1 –
Σκύψαμε πάνω από τις εφημερίδες της εποχής…
Ψάχναμε πότε απελευθερώθηκε η Ηγουμενίτσα.
Ένα τηλεγράφημα…Μια φωτογραφία…
ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ
Ένα ίχνος αλήθειας.
Μιλούν εναλλάξ:
-Αρχεία…
-Μνήμη…
-Ιστορία…
ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ -ΑΡΓΑ χωρίς βιασύνη
Από τα αρχεία… στη μνήμη της πόλης.
( σκηνή – λίγα παιδιά μπροστά Μιλούν εναλλάξ )
Πότε απελευθερώθηκε η Ηγουμενίτσα;
ΦΩΝΕς ΜΕ ρυθμό ,σαν «λεκτική μάχη,Να θυμίζει ένταση έρευνας, όχι απαγγελία.Μιλούν εναλλάξ:
26; 27;28;1 Μαρτίου; Κανείς δεν είναι βεβαιος....
Σιωπή.
Μπαίνουν παιδιά με φακέλους, χαρτιά, εφημερίδες.
Περίμενε… αυτό τι λέει;
Δεν είναι ίδια ημερομηνία…
Δες εδώ!»«Βρήκα εφημερίδα!
Λέει 28 Φεβρουαρίου!
Όχι, περίμενε… είναι ημερομηνία φύλλου!
Δεν συμφωνούν οι πηγές!
Κίνηση, ένταση, ψάξιμο.
ΒΡΗΚΑ ΑΥΤΟ...https://igoumenitsa.gr/23-1913/ 26 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ
3–4 παιδιά βγαίνουν μπροστά και διαβάζουν αποσπάσματα:από το τηλεγράφημα του Ηπίτη (πείνα – αποκλεισμός)
από εφημερίδα
από μαρτυρία
Τα υπόλοιπα παιδιά πίσω τους κρατούν τα τεκμήρια (σαν «ζωντανό αρχείο»).
Ο ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ
Ένα παιδί διαβάζει:Μιλούν εναλλάξ:
Ο λαός στερείται τροφίμων…
Δεν είχαν φαγητό…
Περίμεναν βοήθεια…
Σιωπή.
Η ΔΙΑΦΩΝΙΑ
Τα παιδιά χωρίζονται σε δύο ομάδες:Μιλούν εναλλάξ:
27 Φεβρουαρίου! 28 Φεβρουαρίου! Έχω πηγή!
Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ αφηγητες...Μιλούν εναλλάξ:
Η Ιστορία δεν είναι μόνο μία ημερομηνία.
Είναι πηγές.
Είναι σύγκριση.
Είναι άνθρωποι.
Κι εγώ έχω πηγή!
Δεν είναι σίγουρο!
Οι πηγές δεν συμφωνούν πάντα απόλυτα.
Και εκεί αρχίζει η δουλειά του ιστορικού…
Ψάχνουμε, συγκρίνουμε, ελέγχουμε…
ΕΝΑ ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ ΤΟΥ ΗΠΙΤΗ !
Το τηλεγράφημα – η κορύφωση (πολύ σημαντικό σημείο)
Εδώ έχουμε τον θησαυρό. Δινουμε την “ιερότητα”: Όταν εμφανίζεται:
Όλοι σταματούμε
Ένα παιδί το ανοίγει αργά
Απόλυτη σιωπή
Και μετά:
Το βρήκα… Γράφει Γουμενίτσα!
1 παιδί το διαβάζει
1 παιδί το ξανακοιτά
1 παιδί το “ελέγχει” στο χαρτί
ολοι επιβεβαίωνουμε την πηγή-αλλο τηλεγραφημα
Η πληροφορία από το τηλεγράφημα της εποχής μας δίνει ως ημερομηνία την 27η Φεβρουαρίου 1913, επιβεβαιώνοντας ένα σημαντικό ιστορικό τεκμήριο.
Μαθητής (χαμηλά):
Άρα… αυτό είναι το ίχνος…
Ένα παιδί σηκώνει το χαρτί με έντονη κίτρινη υπογράμμιση
Μαθητής :
Το ίχνος μιας στιγμής που έγινε Ιστορία.
Ένα τηλεγράφημα.
Ξεχασμένο για χρόνια.
Και τώρα… ξανά στο φως
Γιατί είναι σημαντικό το τηλεγράφημα 100 χρόνια μετά;;;;;;;;;
1. Είναι “φωνή της εποχής”
Το τηλεγράφημα δεν είναι αφήγηση εκ των υστέρων. Είναι:
άμεσο ίχνος της στιγμής
γραμμένο χωρίς “ιστορική ερμηνεία”
καθαρό τεκμήριο
2.Όταν ένα τηλεγράφημα εμφανίζεται 100 χρόνια μετά εδω στο Β΄ΔΗΜΟΤΙΚΌ:
Δείχνει ότι η Ιστορία δεν χάνεται — επανεμφανίζεται
τα ίχνη παραμένουν στα αρχεία
η έρευνα τα “ξαναφέρνει στο φως”
3. Μας Εκπαιδεύει στον τρόπο του ιστορικού
μαθαίνουμε κάτι πολύ σημαντικό:
ο ιστορικός δεν “ξέρει” την Ιστορία — την ανακαλύπτει από πηγές και δίνει τις δικες του ερμηνειες
Το τηλεγράφημα μας .....είναι τέλειο παράδειγμα:
ένα στοιχείο
που αλλάζει την κατανόηση μιας στιγμής
4. Δείχνει ότι η Ιστορία έχει αβεβαιότητες
Το γεγονός ότι ένα τηλεγράφημα επανέρχεται μετά από δεκαετίες δείχνει:
οι πηγές δεν είναι πάντα άμεσα ορατές
η αλήθεια αποκαλύπτεται σταδιακά
Όλα μαζί, γρήγορα, σχεδόν χαοτικά:Συγκρίνουμε!Διαβάζουμε!Αμφισβητούμε!Ψάχνουμε ξανά!
(ρυθμός – ένταση – ενέργεια)
Κάποια χρόνια μετά δεν θα θυμομαστε ίσως όλες τις ημερομηνίες για την απελευθέρωση της Ηγουμενίτσας.
Θα θυμομαστε όμως ότι κάποτε ψαχναμε αρχεία, διαφωνούσαμε, επιχειρηματολογούσαμε και ουρλιαζαμε απο χαρά
Κι αυτό έχτισε τη σχέση μας με την Ιστορία. Βήμα βήμα
ΑΥΤΗ ειναι η ουσία της εργασίας μας
Δεν είναι:βρήκαμε ημερομηνία
είναι: μάθαμε πώς βρίσκουμε την Ιστορία
λέμε αργά:
Αρχεία,Μνήμη,Αλήθεια
ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ:
Το τέλος
Η πόλη μας δεν είναι μόνο τόπος.
Τα παιδιά γυρίζουν προς το κοινό
Κρατούν τα χαρτιά μπροστά τους
Ειναι η μνήμη που συνεχίζεται
σηκώνουν τα χαρτιά ψηλά
Στόχος:
Τα παιδιά ερευνούν ιστορικά γεγονότα της περιοχής τους μέσω πρωτογενών πηγών, όπως αποσπάσματα εφημερίδων του 1913, και μαθαίνουν να παρατηρούν, να ταξινομούν πληροφορίες και να διαμορφώνουν συμπεράσματα με σεβασμό στα γεγονότα.
Διαδικασία:
Μελέτη και ταξινόμηση αποσπασμάτων εφημερίδων σχετικά με την προέλαση του ελληνικού στρατού στην Ήπειρο.
Εντοπισμός γεγονότων για Ιωάννινα, Παραμυθιά, Ηγουμενίτσα και Φιλιάτες.
Ανάλυση επιστολής κατοίκων (Αλβανό-Τσάμηδων) προς την ελληνική διοίκηση που ζητούσαν συνεργασία.
Σύνθεση συμπερασμάτων και δημιουργία μικρού χρονικού – παρουσίαση «Αρχείο… Ματιές».
Κοινωνική διάσταση – ενεργός πολίτης:
Τα παιδιά βλέπουν πώς οι κοινότητες αντιμετώπισαν την αλλαγή εξουσίας και πώς η συνεργασία και η ειρηνική συνύπαρξη ήταν σημαντικά.
Μαθαίνουν να κατανοούν διαφορετικές οπτικές, να σέβονται την πολυπλοκότητα των ιστορικών γεγονότων και να συνδέουν το παρελθόν με αξίες ενεργού συμμετοχής στη σύγχρονη κοινωνία.
Τελικό προϊόν:
Χρονικό γεγονότων με βάση τις πηγές
Παρουσίαση στην τάξη με δραματοποίηση και ανάγνωση αποσπασμάτων – ενεργή συμμετοχή μαθητών.
ηπειρωτικο
Όλα τα χρόνια της σκλαβιάς- νιάτα καημένα νιάτα μου
κι είκοσι χρόνια κλέφτης- νιάτα μου και λεβεντιά μουα
μαντιναδα
Θα ρίξω δάφνες και μυρτιές από τον Ψηλορείτη
εκεί π' ανταμωθήκανε η Ήπειρος κι η Κρήτη"
αρχειο...ματιες
Ψάχνοντας τη Γουμενίτσα – 1913
Κάθε πόλη κουβαλάει τη μνήμη της μέσα στον χρόνο.Η Ηγουμενίτσα, μια μικρή πόλη της Θεσπρωτίας, γνώρισε μέσα σε λίγες δεκαετίες μεγάλες αλλαγές.
Το 1913 αποτελει έναν σημαντικό σταθμο της ιστορίας της.
Αφηγητής 1,2 – Εισαγωγή
Σήμερα θα σας δείξουμε πώς τα παιδιά της τάξης μας «ρίχνουν ματιές» στα αρχεία ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ του 1913 για να μάθουν τι συνέβη στην περιοχή μας.
Το έργο μας ονομάζεται «Αρχείο… Ματιές».
Διαβάσαμε εφημερίδες της εποχής και ταξινομήσαμε τα γεγονότα για την Ηγουμενίτσα και τις γύρω περιοχές.
Μέσα από κιτρινισμένες σελίδες εφημερίδων, ακούσαμε τις φωνές του 1913.
Δεν ψάξαμε μόνο μια ημερομηνία.
Ψάξαμε τη στιγμή που ένας τόπος πήρε ανάσα ελευθερίας
Αφηγητής 3 – Ιστορικό πλαίσιο
Το 1912 ξεκίνησε ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος.
Η Ελλάδα πολεμούσε την Οθωμανική Αυτοκρατορία για την απελευθέρωση περιοχών της Ηπείρου.
Στις 21 Φεβρουαρίου 1913, ο ελληνικός στρατός κατέλαβε το Φρούριο Μπιζανίου, άνοιξε ο δρόμος για τα Ιωάννινα και προχώρησε στην ευρύτερη περιοχή.
Μέσα από δημοσιεύματα και φωτογραφίες της εποχής προσπαθούμε να δούμε την πόλη όπως τη ζούσαν οι άνθρωποι τότε.»
Αν και δεν έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής επίσημη διαταγή ή έγγραφο που να αναφέρει ρητά την ημερομηνία απελευθέρωσης της Ηγουμενίτσας, από την πορεία των στρατιωτικών επιχειρήσεων μετά την άλωση του Μπιζανίου και από τα δημοσιεύματα του Μαρτίου 1913 προκύπτει με ασφάλεια ότι η πόλη είχε περιέλθει σε ελληνικό έλεγχο εντός του μηνός Μαρτίου
Ο ελληνικός στρατός το 1913 δεν κινούνταν με βάση τον σημερινό οδικό χάρτη, αλλά:
με βάση τα περάσματα,
τα υψώματα,
την αποκοπή οθωμανικών τμημάτων,
και τον έλεγχο της μεθορίου.
Η πορεία από την Παραμυθιά μέσω του ορεινού άξονα προς τους Φιλιάτες — είναι απολύτως λογική στρατηγικά, γιατί εξασφάλιζε πρώτα τον βόρειο τομέα και τα σύνορα.
Ιωάννινα
↓
Παραμυθιά
↗ Φιλιάτες
↓ Ηγουμενίτσα
Ο στρατός χωρίστηκε σε τμήματα. Δεν πήγαινε όλοι μαζί σε μία ευθεία γραμμή.
Ενώ η ιστορία άλλαζε… η ζωή συνεχιζόταν.Οι διαφημίσειςΚαμία ανάλυση. Μόνο εικόνες διαφημησεων.
Δεν θα σας πούμε εμείς. Διαβάστε...
Η Προέλαση του Στρατού στην Ήπειρο
1 Μαρτίου 1913 – Ανταπόκριση από την Κέρκυρα
Μαθητής 1 (δημοσιογράφος 1913):
«Κέρκυρα, 1 Μαρτίου! Νεότερες ειδήσεις από τη Βόρεια Ήπειρο αναφέρουν ότι ο ελληνικός στρατός κατέλαβε τη Γουμενίτσα και τη Σαγιάδα και προχωρεί προς το Αργυρόκαστρο!»
Η εφημερίδα αναφέρει ότι από τη Βόρεια Ήπειρο φτάνουν νέες ειδήσεις πως η κατάσταση αποκαθίσταται στις πόλεις και στα γύρω χωριά.
Παράλληλα, γίνεται λόγος για τον αποκλεισμό των ηπειρωτικών παραλίων και για στρατιωτικές κινήσεις στην περιοχή.
Μαθητής 2 (σύγχρονος σχολιαστής):
«Άρα, την 1η Μαρτίου 1913 η εφημερίδα ήδη θεωρεί τη Γουμενίτσα απελευθερωμένη.»
«ιστορική ερώτηση»
Αν η εφημερίδα της 1ης Μαρτίου 1913 γράφει ήδη ότι «κατελήφθη η Γουμενίτσα», τότε το γεγονός θα πρέπει να είχε συμβεί λίγες ημέρες νωρίτερα.
Την εποχή εκείνη:
Τα τηλεγραφήματα χρειάζονταν χρόνο για να σταλούν.
Οι εφημερίδες τυπώνονταν την επόμενη ή μεθεπόμενη ημέρα.
Οι ανταποκρίσεις συχνά βασίζονταν σε γεγονότα 1–3 ημερών πριν.
Άρα η εκτίμηση για 27 ή 28 Φεβρουαρίου 1913 είναι ιστορικά απολύτως λογική, ειδικά αν συνδυάζεται με:
24/2 Παραμυθιά
26/2 Φιλιάτες
1/3 δημοσίευση για Γουμενίτσα
Η ακολουθία των στρατιωτικών κινήσεων «δένει».
«Οι εφημερίδες του 1913 χρησιμοποιούν το παλαιό ημερολόγιο. Στο σημερινό ημερολόγιο οι ημερομηνίες είναι 13 ημέρες αργότερα.»
Άρα:
24 Φεβρουαρίου 1913 (παλαιό)
= 9 Μαρτίου 1913 (νέο)
26 Φεβρουαρίου 1913 (παλαιό)
= 11 Μαρτίου 1913 (νέο)
1 Μαρτίου 1913 (παλαιό)
= 14 Μαρτίου 1913 (νέο)
Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί πολλές σύγχρονες αναφορές μπερδεύονται αν δεν διευκρινίζουν ποιο ημερολόγιο χρησιμοποιούν.
Τι δείχνει αυτό;
Αφού την 1η Μαρτίου (παλαιό) η εφημερίδα γράφει ότι «κατελήφθη η Γουμενίτσα»,
είναι πολύ πιθανό το γεγονός να συνέβη 27 ή 28 Φεβρουαρίου (παλαιό).
Με βάση τα τεκμήρια των εφημερίδων και τη χρονική ακολουθία των γεγονότων, συμπεραίνουμε ότι η Γουμενίτσα απελευθερώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου 1913 (παλαιό ημερολόγιο).
κι αυτό το τεκμήριο είναι πολύ σημαντικό.
Ρεπορτάζ, 28 Φεβρουαρίου 1913
Νεότερες ειδήσεις λένε ότι ο ελληνικός στρατός κατέλαβε τη Γουμενίτσα και τη Σαγιάδα. Οι κινήσεις συνεχίζονται προς άλλες περιοχές της Ηπείρου. Οι κάτοικοι και εθελοντές συμμετέχουν, και η κατάσταση προχωράει γρήγορα.
Συνοπτικά: το τεκμήριο αυτό επιβεβαιώνει ότι το γεγονός ήταν ήδη πραγματικότητα τέλος Φεβρουαρίου, πολύ κοντά στις εκτιμήσεις μας για 27 ή 28.
Σχόλιο για τον τρόπο που μιλούν τα τεκμήρια
Το ότι αναφέρεται ημερομηνία 28 Φεβρουαρίου στο ίδιο το τεκμήριο, και ότι μιλάει για ήδη κατεχόμενες περιοχές, δίνει:
Χρονικό πλαίσιο: πολύ κοντά στην ημερομηνία που συζητάμε.
Ένδειξη ταχύτητας: οι κινήσεις του στρατού ήταν γρήγορες, μέσα σε πολύ λίγες ημέρες από τα γεγονότα στα Ιωάννινα και τις Φιλιάτες.
Συμμετοχή τοπικών: όχι μόνο στρατός, αλλά και κάτοικοι/εθελοντές, κάτι που κάνει το ιστορικό αφήγημα πιο ανθρώπινο και πολύτιμο για μας σήμερα.
Από αυτά τα ρεπορτάζ της 28 Φεβρουαρίου βλέπουμε πώς, μέσα σε λίγες μέρες, ο τόπος αλλάζει. Δεν ήταν μόνο στρατός· ήταν και άνθρωποι που περίμεναν, που βοηθούσαν, που ζούσαν την ιστορία. Αυτό είναι το πραγματικό νόημα των ματιών στα αρχεία: να δούμε τους ανθρώπους πίσω από τις ημερομηνίες.
ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΓΙΟΡΤΗ
1. ΑΡΧΕΙΑ – ΕΡΕΥΝΑ (1913)
ύφος: αναζήτηση, παλιά έγγραφα, μυστήριο
Απαλό πιάνο (slow, minimal)
ή “ambient piano textures”
ενδεικτικά κομμάτια:
Ludovico Einaudi – Una Mattina (χαμηλά)
Max Richter – Written on the Sky
απλό instrumental “piano search” (YouTube/CapCut library)
ένταση: πολύ χαμηλή, σχεδόν υπόκρουση
Η παρουσιαση της ερευνας
οδηγιες παρουσιασης :όχι υπερβολική υποκριτική,καθαρη φωνή,σαν να σκεφτομαστε δυνατά,μικρές παύσεις, ύφος: ερευνητή, όχι ηθοποιου
ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ
Η αρχή – ατμόσφαιρα (5'' σιωπής)
Πριν μπουν οι αφηγητές:
Πλάνα:παιδιά που ξεφυλλίζουν εφημερίδες
υπογραμμίσεις με κίτρινο
συζητήσεις
Κανείς δεν μιλά
Μόνο υπογραμμίσεις (ορατές στο κοινό)
Μολύβια / χάρακες / χαρτιά πάνω στο τραπέζι σαν:“εργαλεία ιστορικού”
τα χρησιμοποιούμε ή τα αγγίζουμε φυσικά (όχι διακοσμητικά)
Αρχείο… Ματιές: Η Γουμενίτσα το 1913
(Αφηγητες)
Σήμερα δεν παρουσιάζουμε μόνο ιστορία.
Παρουσιάζουμε έρευνα μέσα από αρχεία.
Γιναμε μικροί ιστορικοί:
διάβασαμε εφημερίδες, τηλεγραφήματα και φωτογραφικά τεκμήρια του 1913.
Και ανακαλυψαμε ότι η Ιστορία… γράφεται από ίχνη
ΣΚΗΝΗ 1 –
Σκύψαμε πάνω από τις εφημερίδες της εποχής…
Ψάχναμε πότε απελευθερώθηκε η Ηγουμενίτσα.
Ένα τηλεγράφημα…Μια φωτογραφία…
ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ
Ένα ίχνος αλήθειας.
Μιλούν εναλλάξ:
-Αρχεία…
-Μνήμη…
-Ιστορία…
ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ -ΑΡΓΑ χωρίς βιασύνη
Από τα αρχεία… στη μνήμη της πόλης.
( σκηνή – λίγα παιδιά μπροστά Μιλούν εναλλάξ )
Πότε απελευθερώθηκε η Ηγουμενίτσα;
ΦΩΝΕς ΜΕ ρυθμό ,σαν «λεκτική μάχη,Να θυμίζει ένταση έρευνας, όχι απαγγελία.Μιλούν εναλλάξ:
26; 27;28;1 Μαρτίου; Κανείς δεν είναι βεβαιος....
Σιωπή.
Μπαίνουν παιδιά με φακέλους, χαρτιά, εφημερίδες.
Περίμενε… αυτό τι λέει;
Δεν είναι ίδια ημερομηνία…
Δες εδώ!»«Βρήκα εφημερίδα!
Λέει 28 Φεβρουαρίου!
Όχι, περίμενε… είναι ημερομηνία φύλλου!
Δεν συμφωνούν οι πηγές!
Κίνηση, ένταση, ψάξιμο.
ΒΡΗΚΑ ΑΥΤΟ...https://igoumenitsa.gr/23-1913/ 26 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ
3–4 παιδιά βγαίνουν μπροστά και διαβάζουν αποσπάσματα:από το τηλεγράφημα του Ηπίτη (πείνα – αποκλεισμός)
από εφημερίδα
από μαρτυρία
Τα υπόλοιπα παιδιά πίσω τους κρατούν τα τεκμήρια (σαν «ζωντανό αρχείο»).
Ο ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ
Ένα παιδί διαβάζει:Μιλούν εναλλάξ:
Ο λαός στερείται τροφίμων…
Δεν είχαν φαγητό…
Περίμεναν βοήθεια…
Σιωπή.
Η ΔΙΑΦΩΝΙΑ
Τα παιδιά χωρίζονται σε δύο ομάδες:Μιλούν εναλλάξ:
27 Φεβρουαρίου! 28 Φεβρουαρίου! Έχω πηγή!
Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ αφηγητες...Μιλούν εναλλάξ:
Η Ιστορία δεν είναι μόνο μία ημερομηνία.
Είναι πηγές.
Είναι σύγκριση.
Είναι άνθρωποι.
Κι εγώ έχω πηγή!
Δεν είναι σίγουρο!
Οι πηγές δεν συμφωνούν πάντα απόλυτα.
Και εκεί αρχίζει η δουλειά του ιστορικού…
Ψάχνουμε, συγκρίνουμε, ελέγχουμε…
ΕΝΑ ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ ΤΟΥ ΗΠΙΤΗ !
Το τηλεγράφημα – η κορύφωση (πολύ σημαντικό σημείο)
Εδώ έχουμε τον θησαυρό. Δινουμε την “ιερότητα”: Όταν εμφανίζεται:
Όλοι σταματούμε
Ένα παιδί το ανοίγει αργά
Απόλυτη σιωπή
Και μετά:
Το βρήκα… Γράφει Γουμενίτσα!
1 παιδί το διαβάζει
1 παιδί το ξανακοιτά
1 παιδί το “ελέγχει” στο χαρτί
ολοι επιβεβαίωνουμε την πηγή-αλλο τηλεγραφημα
Η πληροφορία από το τηλεγράφημα της εποχής μας δίνει ως ημερομηνία την 27η Φεβρουαρίου 1913, επιβεβαιώνοντας ένα σημαντικό ιστορικό τεκμήριο.
Μαθητής (χαμηλά):
Άρα… αυτό είναι το ίχνος…
Ένα παιδί σηκώνει το χαρτί με έντονη κίτρινη υπογράμμιση
Μαθητής :
Το ίχνος μιας στιγμής που έγινε Ιστορία.
Ένα τηλεγράφημα.
Ξεχασμένο για χρόνια.
Και τώρα… ξανά στο φως
Με βάση αυτό το τηλεγράφημα, συμπεραίνουμε ότι η ημερομηνία είναι η 27η Φεβρουαρίου 1913…
όμως η έρευνα συνεχίζεται
όμως η έρευνα συνεχίζεται
Γιατί είναι σημαντικό το τηλεγράφημα 100 χρόνια μετά;;;;;;;;;
1. Είναι “φωνή της εποχής”
Το τηλεγράφημα δεν είναι αφήγηση εκ των υστέρων. Είναι:
άμεσο ίχνος της στιγμής
γραμμένο χωρίς “ιστορική ερμηνεία”
καθαρό τεκμήριο
2.Όταν ένα τηλεγράφημα εμφανίζεται 100 χρόνια μετά εδω στο Β΄ΔΗΜΟΤΙΚΌ:
Δείχνει ότι η Ιστορία δεν χάνεται — επανεμφανίζεται
τα ίχνη παραμένουν στα αρχεία
η έρευνα τα “ξαναφέρνει στο φως”
3. Μας Εκπαιδεύει στον τρόπο του ιστορικού
μαθαίνουμε κάτι πολύ σημαντικό:
ο ιστορικός δεν “ξέρει” την Ιστορία — την ανακαλύπτει από πηγές και δίνει τις δικες του ερμηνειες
Το τηλεγράφημα μας .....είναι τέλειο παράδειγμα:
ένα στοιχείο
που αλλάζει την κατανόηση μιας στιγμής
4. Δείχνει ότι η Ιστορία έχει αβεβαιότητες
Το γεγονός ότι ένα τηλεγράφημα επανέρχεται μετά από δεκαετίες δείχνει:
οι πηγές δεν είναι πάντα άμεσα ορατές
η αλήθεια αποκαλύπτεται σταδιακά
Όλα μαζί, γρήγορα, σχεδόν χαοτικά:Συγκρίνουμε!Διαβάζουμε!Αμφισβητούμε!Ψάχνουμε ξανά!
(ρυθμός – ένταση – ενέργεια)
Κάποια χρόνια μετά δεν θα θυμομαστε ίσως όλες τις ημερομηνίες για την απελευθέρωση της Ηγουμενίτσας.
Θα θυμομαστε όμως ότι κάποτε ψαχναμε αρχεία, διαφωνούσαμε, επιχειρηματολογούσαμε και ουρλιαζαμε απο χαρά
Κι αυτό έχτισε τη σχέση μας με την Ιστορία. Βήμα βήμα
ΑΥΤΗ ειναι η ουσία της εργασίας μας
Δεν είναι:βρήκαμε ημερομηνία
είναι: μάθαμε πώς βρίσκουμε την Ιστορία
λέμε αργά:
Αρχεία,Μνήμη,Αλήθεια
ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ:
Το τέλος
Η πόλη μας δεν είναι μόνο τόπος.
Τα παιδιά γυρίζουν προς το κοινό
Κρατούν τα χαρτιά μπροστά τους
Ειναι η μνήμη που συνεχίζεται
σηκώνουν τα χαρτιά ψηλά
.jpg)
.jpg)
.jpg)
