Πέμπτη 8 Ιανουαρίου 2026

1821: Η έναρξη της Επανάστασης

Οι Φιλικοί είχαν επιλέξει η Επανάσταση να ξεκινήσει από την Πελοπόννησο, επειδή:

 είχε ορεινό έδαφος και κατάλληλο για κλεφτοπόλεμο,

 πολλοί πρόκριτοι ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας, και

 ο ελληνικός πληθυσμός εκεί ήταν πολύ περισσότερος από τον τουρκικό.

Ως έναρξη της Επανάστασης είχε οριστεί η 25η Μαρτίου, για συμβολικούς λόγους (ταυτόχρονα με τον ευαγγελισμό της Θεοτόκου). Γι’ αυτόν τον λόγο ο Παπαφλέσσας, παπάς και αγωνιστής, μαζί με τον Κολοκοτρώνη, κλέφτη και οπλαρχηγό, όργωναν τα χωριά της Πελοποννήσου για να ξεσηκώσουν τους ραγιάδες, αλλά και να πείσουν όσους προεστούς ήταν δύσπιστοι για την αναγκαιότητα της Επανάστασης. Ταυτόχρονα ξεκινούσε και η λειτουργία των μπαρουτόμυλων της Δημητσάνας.

Οι κινήσεις αυτές ανησύχησαν τους Τούρκους. Κάλεσαν, υποτίθεται για σύσκεψη, τους προεστούς στην Τριπολιτσά (Τρίπολη). Τους λίγους που πήγαν, όμως, τους φυλάκισαν και τους κράτησαν ομήρους.

Η Επανάσταση, τελικά, ξεκίνησε κατά τα τέλη Μαρτίου, σε διάφορες περιοχές: \Στις 17 Μαρτίου ξέσπασε στην Μάνη, στις 20 Μαρτίου στην Γορτυνία, στις 21 στα Καλάβρυτα, στις 23 στην Καλαμάτα και το Αίγιο, και στις 25 στην Πάτρα.

Στην Στερεά Ελλάδα, όπου ζούσαν περισσότεροι Τούρκοι, οι συνθήκες για εξέγερση ήταν δυσκολότερες απ' ό,τι στην Πελοπόννησο, αφού εκτός των άλλων η Θεσσαλία –που ήταν έδρα ισχυρών τουρκικών δυνάμεων– βρισκόταν αρκετά κοντά και ήταν εύκολο στους Τούρκους να στείλουν στρατεύματα για να καταστείλουν γρήγορα μια εξέγερση. Παρ' όλα αυτά, στις 27 Μαρτίου ο Αθανάσιος Διάκος και άλλοι οπλαρχηγοί συγκεντρώθηκαν στην μονή Οσίου Λουκά, κοντά στην Λιβαδειά, και ορκίστηκαν «Ελευθερία ή Θάνατο». Οι πρώτες πόλεις που ξεσηκώθηκαν ήταν τα Σάλωνα, η Λιβαδειά, η Θήβα και η Λαμία.

Παρόμοιο κλίμα επικρατούσε και στο Αιγαίο, όπου ένα-ένα τα νησιά ξεσηκώνονταν. Τον Μάιο επαναστάτησαν στην Θεσσαλία οι κάτοικοι του Πηλίου. Με την έλευση, όμως, του γνωστού για την αγριότητά του Τούρκου στρατηγού Μαχμούτ (Δράμαλη), διασκορπίστηκαν. Τον ίδιο μήνα ο Φιλικός Εμμανουήλ Παπάς, με ορμητήριο το Άγιο Όρος, κήρυξε την Επανάσταση στην Μακεδονία. Η τουρκική αντίδραση εκεί, όμως, ήταν άμεση και η εξέγερση καταπνίγηκε.

Οι Οθωμανοί στην εξέγερση των ραγιάδων απάντησαν με τρομοκρατία, δολοφονώντας χριστιανούς σε διάφορες πόλεις και κρεμώντας και τον ίδιο τον πατριάρχη (τον Γρηγόριο Ε΄) στην Κωνσταντινούπολη.

Τον πρώτο καιρό οι επαναστάτες δρούσαν αυθόρμητα και ανοργάνωτα. Όλοι τους ήταν απλοί αγρότες, δεν είχαν σχέση με όπλα και με μάχες, ούτε ήξεραν από πόλεμο. Για όπλα είχαν μόνο τα μαχαίρια τους και τα αγροτικά τους εργαλεία. Ευτυχώς για τους Έλληνες, μεγάλο μέρος του οθωμανικού στρατού της Πελοποννήσου είχε φύγει στην Ήπειρο, για να καταστείλει την ανταρσία του Αλή πασά εναντίον της Υψηλής Πύλης (του σουλτάνου). Αυτό βοήθησε πολύ τους άπειρους επαναστάτες να πετύχουν μερικές πρώτες νίκες, οι οποίες τους ανέβασαν το ηθικό.

Με την εξάπλωση της Επανάστασης, την αρχηγία των στρατιωτικών δυνάμεων των εξεγερμένων ανέλαβε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

. Ερωτήσεις κατανόησης

1. Ποια πλεονεκτήµατα είχε η Πελοπόννησος, ώστε να επιλεγεί ως τόπος έναρξης της Επανάστασης εναντίον των Τούρκων;

2. Ποια µειονεκτήµατα είχε η Στερεά Ελλάδα για το ξέσπασµα της Επανάστασης;

3. Πότε ξεκίνησε η Επανάσταση στην Πελοπόννησο και πότε στην Στερεά Ελλάδα;

4. Οι επαναστάτες ήταν έµπειροι και οργανωµένοι ή άπειροι και ανοργάνωτοι; Από πού φαίνεται αυτό;

5. Ποιο ήταν το γεγονός που διευκόλυνε τα σχέδια και τις κινήσεις των επαναστατών;

6. “...για να ξεσηκώσουν τους ραγιάδες, αλλά και να πείσουν όσους προεστούς ήταν δύσπιστοι.” Αφού οι προεστοί ήταν κι αυτοί Έλληνες, γιατί ήταν δύσπιστοι να ξεκινήσουν έναν αγώνα για την απελευθέρωση των Ελλήνων, δηλαδή και των ίδιων;

7. Γιατί οι Τούρκοι δολοφόνησαν τον πατριάρχη, αφού το προηγούµενο διάστηµα είχε διακηρύξει την αφοσίωσή του στον σουλτάνο, αφορίζοντας την Επανάσταση και τους επαναστάτες;

Γαλανόλευκη η θωριά σου

Ελληνικές σημαίες στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (Εκπαιδευτικό πρόργαμμα)

Χρονολόγιο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B9%CE%BF_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82_%CE%95%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_1821

Μπαρουτόμυλοι Δημητσάνας

(«Μπαρούτι είχομεν, έκαμνε η Δημητσάνα» .
Θ Κολοκoτρώνης.)

Η Δημητσάνα αναφέρεται σαν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα παραγωγής μπαρούτης στον ελληνικό χώρο από τον 17ο μέχρι τον 20ο αιώνα.

ΣΧΟΛΕΙΟ https://www.youtube.com/watch?v=nj048VY4F7I 17kai40

Οι Δημητσανίτες, ήταν οι πρώτοι που ξεκίνησαν και έφτιαξαν δύο μπαρουτόμυλους και έβγαζαν νύχτα – μέρα μπαρούτι. Όλοι οι ντόπιοι μικροί και μεγάλοι έφτιαχναν φυσέκια με μπαρούτι από τους μύλους χρησιμοποιώντας χαρτί από την ιστορική βιβλιοθήκη της Δημητσάνας και τα έστελναν στον αγώνα για την απελευθέρωση. Το μπαρούτι, εύφλεκτο υλικό και πολύ επικίνδυνο για αυτούς που δούλευαν στους μύλους, τους μπαρουτάδες ή μπαρουξήδες όπως τους αποκαλούσαν στην Δημητσάνα. Παράγεται από νίτρο, θειάφι και κάρβουνο, το πιο κατάλληλο δε κάρβουνο είναι από τις ασφάκες, μικρά φυτά που βρίσκονται σε αφθονία σ’ αυτή την περιοχή. Το δε θειάφι και το νίτρο το έβρισκαν στις σπηλιές της Μονεμβασιάς. Ορεινή και τραχιά η μορφολογία του εδάφους της Δημητσάνας διασφάλιζε την φύλαξη και το κρύψιμο της παραγόμενης μπαρούτης, περιζήτητης από την εποχή που έγινε η μάχη στο Βαλτέτσι και δοκιμάστηκε η άριστη ποιότητά της.

Δευτέρα 5 Ιανουαρίου 2026

ΕΜΒΙΑ - ΑΒΙΑ

Όλα όσα κινούνται είναι ζωντανά;

Το σύννεφο κινείται. Είναι ζωντανό;

Η θάλασσα ρέει, άρα έχει όλες τις λειτουργίες της ζωής;

Το ρομπότ τρέφεται με ρεύμα. Είναι ζωντανό;

Δραστηριότητα 1: Αρχικές αντιλήψεις

Κατάταξε τις παρακάτω οντότητες σε έμβιες και άβιες και σημείωσε το βασικό κριτήριο που χρησιμοποίησες.

Οντότητα	Έμβια	Άβια	Κριτήριο κατάταξης
Σύννεφο	☐	☐	……………………
Δέντρο	☐	☐	……………………
Αυτοκίνητο	☐	☐	……………………
Μανιτάρι	☐	☐	……………………
Ρομπότ	☐	☐	……………………
Βακτήριο	☐	☐	……………………

Δραστηριότητα 2: Έλεγχος των κριτηρίων

Απάντησε τεκμηριωμένα:

α. Το σύννεφο κινείται. Γιατί δεν θεωρείται έμβιο ον;
……………………………………………………………………………………………………

β. Το αυτοκίνητο κινείται και καταναλώνει ενέργεια. Γιατί δεν είναι ζωντανό;
……………………………………………………………………………………………………

Δραστηριότητα 3: Τα χαρακτηριστικά των έμβιων οργανισμών

Συμπλήρωσε τον πίνακα σημειώνοντας ✔ όπου ισχύει:

Χαρακτηριστικά	Ζώα	Φυτά	Άβια
Τρέφονται	☐	☐	☐
Αναπτύσσονται	☐	☐	☐
Αναπαράγονται	☐	☐	☐
Ανταποκρίνονται στο περιβάλλον	☐	☐	☐
Έχουν κύκλο ζωής	☐	☐	☐

Δραστηριότητα 4: Εννοιολογική σύγκρουση

Διάβασε τις προτάσεις και σημείωσε Σ (σωστό) ή Λ (λάθος). Αιτιολόγησε προφορικά.

☐ Ό,τι κινείται είναι ζωντανό.
☐ Τα φυτά δεν είναι έμβια γιατί δεν μετακινούνται.
☐ Όλα τα έμβια έχουν περισσότερα από ένα κοινά χαρακτηριστικά.
☐ Η φωτιά είναι έμβια γιατί «τρώει» ξύλα.

Δραστηριότητα 5: Αναστοχασμός

Ποιο κριτήριο χρησιμοποιούσες αρχικά για να αναγνωρίσεις κάτι ως ζωντανό και πώς άλλαξε η σκέψη σου μετά το μάθημα;

……………………………………………………………………………………………………

Συμπέρασμα

Η ζωή δεν ορίζεται από ένα μόνο χαρακτηριστικό, αλλά από συνδυασμό βιολογικών λειτουργιών.

Οδηγίες για τις Ομάδες – Δραστηριότητα «Λειτουργίες της Ζωής»

Σκοπός

Να αναγνωρίσετε ποιες λειτουργίες της ζωής έχουν τα διαφορετικά αντικείμενα/όντα και να συνεργαστείτε για να τοποθετήσετε σωστά τις καρτέλες λειτουργιών .

Υλικά

Εικόνες/κάρτες: Ζώα, Φυτά, Σύννεφο, Θάλασσα, Ρομπότ
οπτική αναπαράσταση

Βήματα Δραστηριότητας

Ομαδική συζήτηση (2–3 λεπτά)

Κοιτάξτε όλες τις εικόνες και μιλήστε για το τι πιστεύετε ότι είναι ζωντανό και τι όχι.

Τοποθέτηση λειτουργιών (8–10 λεπτά)

Κάθε ομάδα παίρνει τις καρτέλες-λειτουργίες.

Τοποθετήστε τις καρτέλες πάνω στην οπτική αναπαράσταση δίπλα σε κάθε εικόνα, σύμφωνα με το τι λειτουργίες εκτελεί το κάθε ον/αντικείμενο.

Προσπαθήστε να συμφωνήσετε όλοι στην ομάδα για κάθε επιλογή.

Παρουσίαση και αντιπαράθεση (5–7 λεπτά)

Κάθε ομάδα παρουσιάζει την επιλογή της στην ολομέλεια.

Οι άλλες ομάδες μπορούν να προσθέσουν ή να διορθώσουν, επιχειρηματολογώντας.

Αναστοχασμός (3–5 λεπτά)

Συζητήστε στην ομάδα: Τι σας εξέπληξε; Υπήρξε κάτι που σας έκανε να αλλάξετε γνώμη;

Σημειώστε τα πιο σημαντικά συμπεράσματά σας.
Συμβουλές

Συνεργαστείτε και ακούστε όλες τις απόψεις.

Σκεφτείτε όχι μόνο την κίνηση αλλά όλες τις λειτουργίες ζωής.

Χρησιμοποιήστε παραδείγματα από το καθημερινό σας περιβάλλον.

Μην ανησυχείτε αν η πρώτη επιλογή σας δεν ήταν σωστή –

η μάθηση είναι μέσα από τη συζήτηση και τον αναστοχασμό.

Τι είναι ζωή;

Η ζωή δεν ορίζεται μόνο από την κίνηση ή την εμφάνιση. Οι βιολόγοι λένε ότι ένα ζωντανό ον εκτελεί σημαντικές λειτουργίες που το ξεχωρίζουν από τα άψυχα αντικείμενα:

Κίνηση – όχι μόνο μετακίνηση, αλλά και εσωτερικές κινήσεις (π.χ. ροή χυμών στα φυτά).
Ανάπτυξη – τα ζωντανά όντα μεγαλώνουν, ωριμάζουν και γερνούν.
Αναπαραγωγή – δημιουργούν νέα άτομα για να συνεχιστεί το είδος.
Πρόσληψη τροφής – παίρνουν θρεπτικά συστατικά και ενέργεια.
Αναπνοή – χρησιμοποιούν οξυγόνο ή άλλες διεργασίες για να απελευθερώσουν ενέργεια.
Απέκκριση – αποβάλλουν άχρηστα προϊόντα από τον οργανισμό.
Ερεθιστικότητα – αντιδρούν σε ερεθίσματα για να επιβιώσουν (π.χ. φως, θερμοκρασία, ήχο).

Κριτήρια κατάταξης σε έμβια ή άβια:

 Βιολογικές λειτουργίες, (κίνηση, αναπνοή, ευαισθησία, ανάπτυξη, αναπαραγωγή, έκκριση, διατροφή)  Χαρακτηριστικά (δομή, σχήμα, χρώμα, τόπος διαμονής, υλικό κατασκευής, ομιλία)

 Εμπειρία

Διδακτικός στόχος: η σταδιακή απόρριψη άλλων κριτηρίων (χαρακτηριστικά, συναισθήματα, εμπειρία) και η υιοθέτηση των βιολογικών κριτηρίων για τη διάκριση ζωντανών και μη ζωντανών

Κυριακή 21 Δεκεμβρίου 2025

Σπάργανα του Χριστού...Τι είναι η Μελιτοῦττα;

Τα «Σπάργανα του Χριστού» είναι οι ηπειρώτικες χριστουγεννιάτικες τηγανίτες, ένα από τα ωραιότερα γλυκά του τόπου μας, που η θύμησή του μας γεμίζει συγκίνηση και φέρνει στον νου στιγμές, εικόνες και πρόσωπα αγαπημένα.

Τα «σπάργανα» ψήνονταν πάνω σε καυτή πλάκα η, αν δεν υπήρχε πλάκα, σε σιδερένιο ταψί χωρίς γείσο, που το λέγανε βισαλίδα, δηλαδή καμμένο. Αφού περνούσαν την πλάκα με ελάχιστο λάδι, με μια κουτάλα έριχναν τον αραιό χυλό, που ήταν φτιαγμένος με νερό, αλεύρι και ελάχιστο αλάτι και αμέσως τον άπλωναν με το βεργί, ώστε να γίνει ένα λεπτό και ισόπαχο φύλλο. Αφού ψηνόταν από τη μια μεριά το γύριζαν κι από την άλλη.

Όταν ήταν έτοιμο το έβγαζαν και το έβαζαν πάνω σε ένα τραπεζομάντιλο για να ξεϊδρώσει. Αφού τ’ άφηναν να στεγνώσουν κάπως, στη συνέχεια τ’ άπλωναν σε ταψί με χοντροκομμένα καρύδια, κανέλα και γαρύφαλλο ανάμεσα. Χάραζαν σε μπακλαβωτά κομμάτια και σιρόπιαζαν με ζεστό σιρόπι φτιαγμένο από πετιμέζι, αραιωμένο και αρωματισμένο με φλούδες πορτοκάλι. Όσοι δεν είχαν πετιμέζι έφτιαχναν σιρόπι με ζάχαρη, αλλά το γλυκό δεν είχε το άρωμα και το χρυσαφί χρώμα που δίνει το πετιμέζι.

🌍 Μελιτοῦττες ως γέφυρες πολιτισμών:

Φύλλο Διερευνητικής Μάθησης – Μελιτοῦττες: Γέφυρα Πολιτισμών

Οδηγίες

Παρατήρησε προσεκτικά τη φωτογραφία της παρουσίασης. Σκέψου, παρατήρησε και απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις. Μπορείς να δουλέψεις μόνος/η ή σε μικρές ομάδες.

1️⃣ Παρατήρηση (Λογική Σκέψη)

Τι βλέπεις στη φωτογραφία;
Ποια γλυκά με μέλι αναγνωρίζεις;
Τι πολιτισμούς βλέπεις στο χάρτη ή στις εικόνες;

2️⃣ Σύνδεση με τον χρόνο (Αφαιρετική Σκέψη)

Ποια γλυκά μοιάζουν παλιά/αρχαία;
Ποια είναι πιο σύγχρονα;
Μπορείς να βρεις κοινά στοιχεία σε όλα τα γλυκά (π.χ. μέλι, ζύμη);

3️⃣ Σύνδεση με τον πολιτισμό (Επιχειρηματολογική Σκέψη)

Γιατί νομίζεις οι άνθρωποι σε διαφορετικές χώρες χρησιμοποιούσαν το μέλι;
Ποιο ρόλο μπορεί να είχε στην καθημερινή ζωή ή στις γιορτές;

Τι δείχνει η διαδρομή των γλυκών για τη σχέση των πολιτισμών;

4️⃣ Δημιουργικότητα Επίλυση Προβλημάτων

Σκέψου μια νέα «μελιτοῦττα» που θα μπορούσε να ταξιδέψει σε άλλες χώρες σήμερα.
Σχεδίασέ την ή γράψε τη συνταγή της.

5️⃣ Μοιραστείτε ΤΙΣ ΔΚΕΨΕΙΣ ΣΑΣ

Τι σας εντυπωσίασε περισσότερο στη φωτογραφία;
Ποια πολιτισμική “γέφυρα” σας φαίνεται πιο ενδιαφέρουσα;
Τι μάθατε για το πώς ένα απλό γλυκό συνδέει λαούς και χώρες;

Σημείωση

Μπορείτε να προσθέσετε ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΣΚΙΤΣΑ ή χρωματιστές σημειώσεις γύρω από τη φωτογραφία για να γίνει πιο δημιουργικό!

Ελλάδα – Αίγυπτος – Μεσοποταμία – Ινδία – Κίνα – Ευρώπη

1) Ελλάδα

Η ΟΜΗΡΙΚΗ μελιτοῦττα είναι τεκμηριωμένα ελληνικός γλυκός όρος, που δηλώνει ΠΟΛΥ λεπτη ζύμη με μέλι.

Στη Μινωική Κρήτη, πριν από περίπου 3.500–4.000 χρόνια, το μέλι ήταν ένα από τα βασικά τρόφιμα της διατροφής και είχε μεγάλο συμβολικό και πρακτικό ρόλο στην καθημερινή και τελετουργική ζωή. Οι αρχαιολογικές ενδείξεις δείχνουν πως οι Μινωίτες είχαν ανεπτυγμένη μελισσοκομία και ενσωμάτωναν μέλι σε διάφορες παρασκευές με δημητριακά, πράγμα που υποδηλώνει ότι υπήρχαν γλυκά/παρασκευές με μέλι, που μπορούν να θεωρηθούν αρχαία πρότυπα των μελιτοῦττων

Δεν έχουμε άμεσες γραπτές συνταγές από τη Μινωική εποχή (διότι η Γραμμική Α δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί πλήρως και δεν γνωρίζουμε κείμενα μαγειρικής), αλλά η διατροφική σύσταση, τα αγγεία για τρόφιμα, τα αποθηκευτικά πιθάρια με μέλι και άλλα συστατικά δείχνουν ότι ήταν απόλυτα δυνατή η παραγωγή γλυκών με μέλι.Η χρήση ζύμης, δημητριακών και μελιού σε παραδοσιακά κρητικά γλυκίσματα σήμερα (π.χ. ξεροτήγανα, σφακιανές πίτες με μέλι, καλιτσούνια με μέλι) δείχνει μια πολιτισμική συνέχεια πολλών αιώνων από την αρχαιότητα έως σήμερα — και αυτό δημιουργεί μια συνεχή γραμμή από την Μινωική διατροφή προς τις μεταγενέστερες πρακτικές.
2) Αίγυπτος – μελόπιτες από τα Φαραωνικά χρόνια
Στην αρχαία Αίγυπτο (3η–2η χιλιετία π.Χ.)
το μέλι είναι ιερό τρόφιμο
Οι Αιγύπτιοι είχαν ψημένες ζύμες με μέλι· ο Ηρόδοτος αναφέρει την βρώση γλυκισμάτων από σίτο και μέλι (δεν έχουμε συγκεκριμένο όρο τύπου μελιτοῦττα, αλλά έχουμε τεχνική).
3) Μεσοποταμία – πρώτη συνταγή "τηγανίτας"
Στις πήλινες πινακίδες της Βαβυλώνας (1700 π.Χ., Yale Culinary Tablets) περιγράφονται:
ζύμες από αλεύρι, τηγανιζόμενες σε λίπος, αρωματισμένες με γλυκαντικά
Αυτή είναι η παλαιότερη “τηγανίτα” του κόσμου;;;

3) Μεσοποταμία – πρώτη συνταγή "τηγανίτας"

Στις πήλινες πινακίδες της Βαβυλώνας (1700 π.Χ., Yale Culinary Tablets) περιγράφονται:

ζύμες από αλεύρι .τηγανιζόμενες σε λίπος, αρωματισμένες με γλυκαντικά

Αυτή είναι η παλαιότερη “τηγανίτα” του κόσμου.

5) Περσία – μέλι και λεπτές πίτες

Στα περσικά γιορταστικά γλυκά (Achaemenid παράδοση):

μέλι αλεύρι καρύδια/φιστίκια
Αυτό συνδέεται με τις ελληνικές κοπταὶ σησαμίδες (σησαμή με μέλι).

6) Κίνα – Jianbing & τηγανίτες με μέλι

Η jianbing (煎饼):

λεπτό ζυμάρι ψήνεται σε πλάκα τυλίγεται

Άρα το μοτίβο λεπτή πίτα + γλυκαντικό υπάρχει και στην Κίνα.

7) Ευρώπη – Crêpes – Pancakes – Blini

Η Ευρώπη μεταφέρει την τεχνολογία:

Οι Ρωμαίοι υιοθετούν placenta = πλακοῦς από τους Ελληνες

Ο μεσαιωνικός κόσμος φτιάχνει παρασκευές με μέλι (πριν τη ζάχαρη)

Οι Γάλλοι εξελίσσουν την crêpe

Οι Ρώσοι τα blini (για τη Μασλένιτσα, γιορτή του ήλιου)

Η μελιτοῦττα γίνεται διεθνής τεχνολογία της γλύκας.

Αρχικά το γλυκαντικό ήταν μέλι ή σιρόπι από κεχρί, πριν τη ζάχαρη.

Οι μελιτοῦττες είναι “γέφυρα πολιτισμών” γιατί συνδέουν
την ελληνική αρχαιότητα με την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα, την Ινδία,
την Περσία, την Κίνα και την Ευρώπη, μέσα από μια κοινή πράξη:
λεπτή ζύμη + θερμότητα + μέλι ως ιερό γλυκαντικό.

αρχαία Ελλάδα

Οι μελόπιτες και τα γλυκίσματα με μέλι συνδέονταν στενά με τις γιορτές του Απόλλωνα, καθώς

το μέλι θεωρούνταν ιερή τροφή του θεού.Στην γιορτή προς τιμήν του Απόλλωνα, προσφέρονταν η Ειρεσιώνη (κλαδί ελιάς στολισμένο με μαλλί) και μικρά γλυκίσματα από μέλι, λάδι και κρασί που κρέμονταν από αυτήν.Στη λατρεία του Απόλλωνα στους Δελφούς, το μέλι είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο μύθος ήθελε τις πρώτες μέλισσες να διδάσκουν την μαντική τέχνη στον θεό.

Ο «μελιτούττα» ήταν ένας από τους πιο διαδεδομένους τύπους μελόπιτας, που προσφερόταν συχνά ως έδεσμα σε γιορτές και τελετουργίες.Ηταν η πιο γνωστή πίτα της αρχαιότητας και φτιαχνόταν στην οικία, στο ΟΠΤΆΝΙΟ ή σε εργαστήρι «πλακουντοποιού».Ενα γλύκισμα από ζύμη, σουσάμι και μέλι («όμωρο»), άλλο από λιναρόσπορο και μέλι («χρυσόκολλα»), ένα άλλο από αλεύρι, τυρί και κρασί μελωμένο («έκχυτο»), άλλο από αλεύρι ή σιμιγδάλι, νερό και ώριμους χουρμάδες («εγκρυφιάς»), αλλά και τηγανίτες («εγκρίδες»). ΠΗΓΗ :https://www.archaiologia.gr
Τα βασικά υλικά περιλάμβαναν αλεύρι,τυρί, μέλι ,σουσάμι ή ξηρούς καρπούς
Μπορούμε να πούμε ότι η κρέπα έχει… ομηρική προέλευση. Η συνήθεια του ψησίματος λεπτού ζυμαριού σε πλάκα ή πέτρα υπάρχει ήδη στην εποχή του Ομήρου, και ήταν καθημερινή τροφή. Η σύγχρονη γαλλική κρέπα ή οι ελληνικές παραδοσιακές λεπτές πίτες της Ηπείρου και άλλων περιοχών είναι απλώς εξελίξεις της ίδιας αρχαίας πρακτικής.Οι αρχαίες λεπτές πίτες είναι πραγματικά εντυπωσιακή «κληρονομιά» της γαστρονομίας μας.
Ας δούμε τα αποσπάσματα και παραπομπές για λεπτές πίτες ή ζυμάρι σε αρχαία κείμενα:

1. Όμηρος, Ιλιάδα (Ζ 415-420)

Αναφέρεται η παρασκευή και το ψήσιμο απλού ζυμαριού:

«καὶ ψωμὸν ἔρυσαν, ἔψησαν ἐπὶ λίθῳ λεπτόν…»
(Μετάφραση: «Και πήραν ψωμί και το έψησαν πάνω σε πέτρινη πλάκα, λεπτό…»)

Εδώ φαίνεται η τεχνική ψησίματος λεπτού ζυμαριού που θυμίζει κρέπα, χωρίς γέμιση.

2. Αριστοφάνης, Όρνιθες (στ. 1060-1070)

«…ὀψὴν ἐκ ζύμης λεπτοῦ, ὥσπερ ἄρτον ἐπιτεθέντες…»
(Μετάφραση: «…ψήνοντας από λεπτό ζυμάρι, σαν άρτο…»)

Δείχνει ότι οι λεπτές πίτες ήταν γνωστές και καθημερινές, ακόμα και στην κωμική γραμματεία.

3. Διοσκουρίδης, «Περί Υλών Ιατρικών»

Ο Διοσκουρίδης αναφέρει τη χρήση ζυμαριού από σιτάρι ή κριθάρι για εύπεπτη τροφή:

«Ζύμη λεπτή ἐπίπλακα ἐπὶ πυρὸς, βελτίστη τῇ πέψει»
(Μετάφραση: «Λεπτό ζυμάρι, ψημένο σε πλάκα, καλύτερο για την πέψη»)

Αυτό δείχνει την ιατρική/διαιτητική χρήση των λεπτών πιτών.

4. Βυζαντινά κείμενα

Παραδείγματα από βυζαντινές συνταγές:

«Ζύμη λεπτὴ ἐπὶ λίθου, μέλι καὶ τυρὸν ἐπὶ αὐτῆς»
(Μετάφραση: «Λεπτό ζυμάρι σε πλάκα, με μέλι και τυρί πάνω»)

Αυτό μοιάζει πολύ με σύγχρονες γλυκές ή αλμυρές κρέπες.

Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου 2025

ελληνικα κάλαντα-ορχήστρα Γιόχαν Στράους

Η ορχήστρα Γιόχαν Στράους ξεσήκωσε το κοινό με τα ελληνικά κάλαντα των ΧριστουγέννωνΣτον πρόλογό του, ο Ριέ αναφέρθηκε στα ελληνικά έθιμα, λέγοντας ότι τα παιδιά στην Ελλάδα πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τα κάλαντα και παίρνοντας γλυκά.H Χριστίνα Πέτρου πλαισιώθηκε και από τους Χάρη Λάουρισεν και Πάνο Δημάκη, που την συνόδευσαν με μπουζούκια, προσφέροντας μια μοναδική ελληνική νότα στην παράσταση, ενώ στη συναυλία συμμετείχαν συνολικά 400 μουσικοί πνευστών

2. Radetzky March

του Johann Strauss I Βιεννη

Αποτελεί ένα από τα απολαυστικά encore (encore = τελευταίο κομμάτι μετά από παρατεταμένο χειροκρότημα) στο κονσέρτο της Πρωτοχρονιάς της Φιλαρμονικής της Βιέννης, όπου οι θεατές συμμετέχουν με το ρυθμικό χειροκρότημα.
ΣΥΜΦΩΝΙΚΗ ΤΣΑΚΑΛΩΦ

Τετάρτη 17 Δεκεμβρίου 2025

Η Επανάσταση αρχίζει από την Μολδοβλαχία

prouthos

«Τον ένδοξον λόχον τέκνα μιμήσατε

Λόχον ηρώων» Ανδρέας Κάλβος

Όσο περνούσε ο καιρός, η Φιλική Εταιρεία σκεφτόταν διάφορα σχέδια για το πού και πώς θα ξεκινήσει η Ελληνική Επανάσταση.

Τελικά αποφάσισαν να αρχίσει από τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (τη σημερινή Μολδαβία και Ρουμανία). Εκεί δεν υπήρχε οθωμανικός στρατός, οι ηγεμόνες ήταν Έλληνες Φαναριώτες, και ζούσαν πολλοί Έλληνες. Επίσης στη Βλαχία πολεμούσαν ήδη κατά των Τούρκων οι οπλαρχηγοί Ιωάννης Φαρμάκης και Γεωργάκης Ολύμπιος.

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης πίστευε ότι η Ρωσία θα βοηθούσε, γιατί ήταν αξιωματικός του ρωσικού στρατού. Έτσι, τον Φεβρουάριο του 1821, πέρασε τον ποταμό Προύθο και μπήκε στη Μολδαβία. Η Επανάσταση είχε αρχίσει, αλλά από την αρχή παρουσιάστηκαν δυσκολίες.

Ο Υψηλάντης μάζεψε γύρω στους 2.000 άντρες και κινήθηκε προς το Βουκουρέστι.
Στις 24 Φεβρουαρίου, έγραψε μια προκήρυξη με τίτλο «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος», καλώντας τους Έλληνες στα όπλα.
Οι επαναστάτες κατέλαβαν το Βουκουρέστι, αλλά σύντομα υποχώρησαν στα βουνά, περιμένοντας βοήθεια.

Η εξέγερση στη Μολδοβλαχία καταδικάστηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις και από τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄, που πιεζόταν από τους Τούρκους.
Ακόμη και ο Τσάρος της Ρωσίας όχι μόνο δεν βοήθησε, αλλά διέγραψε τον Υψηλάντη από τον ρωσικκό στρατό και επέτρεψε στους Τούρκους να εισβάλουν.

Ο Υψηλάντης, με μερικές χιλιάδες πεζούς και λίγους ιππείς, πολέμησε πολλές μάχες απέναντι σε πολύ περισσότερους Τούρκους.
Η πιο καθοριστική μάχη έγινε στο Δραγατσάνι τον Ιούνιο 1821, όπου οι Έλληνες ηττήθηκαν.
Ο Ιερός Λόχος, ένα σώμα από Έλληνες φοιτητές – εθελοντές, έχασε πάνω από τους μισούς άντρες του.

Ο Υψηλάντης κυνηγήθηκε, πέρασε στην Αυστρία μαζί με τον υπασπιστή του Γεώργιο Λασσάνη, μερικούς αξιωματικούς και στρατιώτες.
Άλλοι Έλληνες πολέμησαν στο Σκουλένι, αλλά διαλύθηκαν. Γύρω στους 100 άντρες κατάφεραν να φτάσουν με τα πόδια στην Ελλάδα.

Οι αρχηγοί Ιωάννης Φαρμάκης και Γεωργάκης Ολύμπιος νικήθηκαν τον Σεπτέμβριο 1821.
Ο Ολύμπιος και οι συμπολεμιστές του ανατινάχθηκαν στη μονή Σέκου για να μη συλληφθούν αιχμάλωτοι.Παρόλο που η επανάσταση στη Μολδοβλαχία κράτησε μόνο επτά μήνες και τελικά απέτυχε, πέτυχε κάτι σημαντικό:

διέσπασε τις τουρκικές δυνάμεις και βοήθησε να ξεκινήσει πιο γρήγορα η επανάσταση στην Ελλάδα, συμβάλλοντας έτσι στην απελευθέρωση του Έθνους.

1. Διαβάζουμε από τις «Πηγές» Η καταστροφή του Ιερού Λόχου

«Έτσι χάθηκε μέσα σε λίγη ώρα μία από τις γλυκύτερες ελπίδες της Ελλάδας, ο Ιερός Λόχος. Αλλά, έστω και αν νικήθηκε, αφού εγκαταλείφθηκε μόνος και τόσο ολιγάριθμος απέναντι σε υπεράριθμο εχθρό, επιβεβαίωσε, υπό την ηγεσία πατριώτη και γενναιόψυχου αρχηγού, του Νικολάου Υψηλάντη, τι μπορεί να κατορθώσει το πατριωτικό αίσθημα, η στρατιωτική τάξη και η αγάπη προς κάθε τι το ευγενές νέων καλής ανατροφής, έστω κι αν αυτοί μόλις είχαν επιστρατευθεί και μόλις είχαν διδαχθεί τη χρήση της λόγχης. Ως τέτοιος ο νέος Ιερός Λόχος αναδείχθηκε αντάξιος της τιμής του αρχαίου και όπως εκείνος γράφτηκε στην αρχαία ελληνική ιστορία, έτσι και αυτός γράφτηκε στη νέα, γενόμενος σε μικρογραφία το πιστό αντίγραφο του πρωτοτύπου. Ευτυχισμένες οι ψυχές των ιερολοχιτών! Με όση προθυμία και τιμή προσήλθατε σφάγια ιερά υπέρ της πατρίδας, με τόση χάρη να δεχθείτε από τις ουράνιες δυνάμεις την τιμή εκείνη, την οποία ως οφειλή προσφέρει στο όνομα και τη μνήμη σας το σύνολο των γνήσιων βλαστών της Ελλάδας».

Ιωάννου Φιλήμονος, Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως, Αθήνα 1859, σ. 183.

(σελ. 80) • στην Πηγή 1, μια επιστολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη προς τον Εμμανουήλ Ξάνθο [της Φιλικής Εταιρείας], που του γράφει για τον ενθουσιασμό των νέων του Ιασίου να συμμετάσχουν στον Ιερό Λόχο, • στην Πηγή 2, την καταστροφή του Ιερού Λόχου, όπως την περιέγραψε ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων, και • στην Πηγή 3, ένα ποίημα του Ανδρέα Κάλβου για τον Ιερό Λόχο. 2. Βλέπουμε (σελ. 78) τον πίνακα του Πέτερ φον Ες «Η καταστροφή του Ιερού Λόχου» 3. Διαβάζουμε στην «Ματιά στο παρελθόν» (σελ. 80) για την καταδίκη τής Ελληνικής επανάστασης από την Ιερά Συμμαχία.

Ερωτήσεις κατανόησης

1. Ποιες δυσκολίες συνάντησε ο Υψηλάντης όταν ξεκίνησε την Επανάσταση;
2. Γιατί, νοµίζετε πως ο Πατριάρχης και ο τσάρος της Ρωσίας αποκήρυξαν τους επαναστάτες;
3. Ποια ήταν η σηµαντικότερη µάχη του Ιερού Λόχου; Ποιο ήταν το αποτέλεσµά της;
4. Η Ελληνική Επανάσταση σε τι ωφελήθηκε από την επανάσταση στην Μολδοβλαχία;

5.Ανακαλύπτω στον χαρτη την ΜΟΛΔΟΒΛΑΧΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΡΑΓΑΤΣΆΝΙ.

«Το ένα μεγάλο γιατί;»

Μία ερώτηση κρίσης:

Γιατί πιστεύεις ότι ο Υψηλάντης ρίσκαρε τόσο πολύ;

Το ηρωικό τέλος του Ιερού Λόχου στο Δραγατσάνι — Τι μήνυμα δίνει;

dagatsani

Η μάχη στο Σκουλένι. Έργο του Peter von Hess

1. Η μάχη στο Σκουλένι — Τι παρατηρώ;

Πού εστιάζει ο ζωγράφος; Στους Έλληνες, στους Τούρκους ή στη σύγκρουση;
Πώς παρουσιάζεται το συναίσθημα; (φόβος, αποφασιστικότητα, χάος;)
Πώς φαίνεται η αριθμητική υπεροχή των αντιπάλων;

Το ηρωικό τέλος του Ιερού Λόχου στο Δραγατσάνι. Έργο του Peter von Hess

Με ποιους τρόπους φαίνεται το ηρωικό στοιχείο;
Οι φοιτητές μοιάζουν με «στρατιώτες» ή με νεαρούς, άπειρους εθελοντές;
Πού βρίσκεται ο θεατής: μέσα στη μάχη ή παρατηρητής απ’ έξω;

Τι δείχνει ο πίνακας για το πείσμα και τον κίνδυνο που αντιμετώπισαν οι αγωνιστές;

🔹 Για το Σκουλένι
🔹 Για το Δραγατσάνι Πώς παρουσιάζει ο ζωγράφος τη θυσία του Ιερού Λόχου; Συμφωνείς ή διαφωνείς με τον τρόπο;

Η μάχη στο Δραγατσάνι