Με τι θα ασχοληθούμε:
- Πώς παρουσιάζουμε και σχολιάζουμε ένα καλλιτεχνικό θέαμα (ταινία)
αναλυτικά και περιληπτικά - ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ-ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ
- Η λέξη κινηματογράφος προέρχεται ετυμολογικά από τις ελληνικές λέξεις κίνημα (από το ρήμα κινώ) + -γράφος (από το γράφω), σημαίνοντας κυριολεκτικά την "γραφή της κίνησης". Πρόκειται για λόγιο ενδογενές δάνειο, καθώς καθιερώθηκε μέσω του γαλλικού όρου cinématographe, που επινόησαν οι αδελφοί Lumière το 1895 για τη συσκευή λήψης και προβολής.
Ο κινηματογράφος, ως μέσο, δεν υπήρχε στην Αρχαία Ελλάδα. Ωστόσο, η ελληνική ιστορία και μυθολογία αποτελούν πηγή έμπνευσης για δεκάδες επικές ταινίες, ενώ το αρχαίο θέατρο (τραγωδία/κωμωδία) θεωρείται ο πρόδρομος της δραματικής τέχνης. Επιπλέον, το «στατόν αυτόματο θέατρο» του Ήρωνος θεωρείται πρόδρομος αυτοματοποιημένων οπτικών θεαμάτων
Η κινηματογραφική αφήγηση. Μια εξιστόρηση με εικόνες και ήχους
Όταν μιλάμε για «κινηματογράφο» στην αρχαιότητα, αναφερόμαστε ουσιαστικά στο «Στατόν Αυτόματο Θέατρο» του Ήρωνα του Αλεξανδρέως. Αν και δεν υπήρχαν κάμερες ή φιλμ, η εμπειρία που προσέφερε στους θεατές ήταν μια πρώιμη μορφή «ταινίας» με φυσικά μέσα.
Η «Ταινία» του Ήρωνα
Ο Ήρων δεν έφτιαξε απλώς κινούμενες κούκλες, αλλά σχεδίασε μια ολοκληρωμένη οπτικοακουστική παράσταση.
Πλοκή: Μία από τις πιο διάσημες παραστάσεις του ήταν ο «Μύθος του Ναυπλίου», μια ιστορία εκδίκησης μετά τον Τρωικό Πόλεμο.
- Σκηνοθεσία: Η παράσταση είχε 5 διαφορετικές σκηνές που εναλλάσσονταν αυτόματα.
- Οπτικά Εφέ: Οι θεατές έβλεπαν πλοία να πλέουν, δελφίνια να πηδούν έξω από το νερό και τη θεά Αθηνά να εμφανίζεται ως «από μηχανής θεός».
- Ήχος: Η μηχανή παρήγαγε ήχους βροντής και κυμβάλων για να ενισχύσει τη δραματικότητα.
Γιατί θεωρείται πρόδρομος του Σινεμά;
- Αυτονομία: Μόλις ο «χειριστής» τραβούσε το σχοινί εκκίνησης, η παράσταση έπαιζε μόνη της μέχρι το τέλος, όπως μια ταινία.
- Σεναριακή Δομή: Υπήρχε αρχή, μέση και τέλος, με προγραμματισμένη χρονική σειρά δράσεων.
- Φορητότητα: Το «Υπάγον» αυτόματο θέατρο ήταν μια κινητή μονάδα που μπορούσε να μεταφερθεί σε διαφορετικά σημεία για «προβολές»
Πώς γινόταν η «Αλλαγή Σκηνών»
Φαντάσου ένα ξύλινο κουτί που στην πρόσοψή του είχε πόρτες. Αυτές οι πόρτες άνοιγαν και έκλειναν μόνες τους για να σηματοδοτήσουν την έναρξη κάθε «σκηνής».
- Ο «Προγραμματισμός» με Σχοινιά: Στο εσωτερικό υπήρχε ένας κεντρικός κύλινδρος. Ο Ήρων τύλιγε σχοινιά γύρω από αυτόν. Αν το σχοινί ήταν τυλιγμένο δεξιόστροφα, η φιγούρα κινούνταν προς τα εμπρός. Αν ήταν αριστερόστροφα, προς τα πίσω.
- Οι «Νεκροί» Χρόνοι: Αν ήθελε μια φιγούρα να μείνει ακίνητη ενώ κάτι άλλο συνέβαινε στην οθόνη, άφηνε το σχοινί χαλαρό ή το τύλιγε «στον αέρα» χωρίς να κινεί κάποιον άξονα.
- Η Εναλλαγή Σκηνικών: Πίσω από την κεντρική σκηνή υπήρχαν τα «περίακτα», τρίπλευροι πρίσματα που περιστρέφονταν αυτόματα, αλλάζοντας το φόντο από λιμάνι σε ανοιχτή θάλασσα.
- Κινούμενα Σχέδια: Μικρά σφυριά χτυπούσαν πάνω σε μεταλλικές πλάκες για να ακούγεται ο ήχος της κατασκευής των πλοίων.
- Φωτισμοί: Με τη χρήση κατόπτρων και φωτιάς, μπορούσε να προσομοιώσει κεραυνούς που χτυπούσαν τα πλοία των Αχαιών.
- Κίνηση στο Βάθος: Χρησιμοποιούσε πολλαπλά επίπεδα (layers), ώστε τα πλοία στο βάθος να κινούνται πιο αργά από αυτά που ήταν μπροστά, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση του βάθους (3D εφέ).
Τα «Ειδικά Εφέ» της Παράστασης
Στο έργο του «Ο Μύθος του Ναυπλίου», ο Ήρων πέτυχε πράγματα που μοιάζουν με animation:
Κινηματογράφος είναι η οπτικοακουστική εκείνη τέχνη (εκφράζεται δηλ. με την εικόνα, με τον λόγο, τη μουσική και τους θορύβους) που εκδηλώνεται διά μέσου της ειδικής διαδικασίας που λέγεται μοντάζ.
Πρόσεξε τα παρακάτω παραδείγματα:
