1940-"Μια αδημοσίευτη ματιά του 40' στις Φιλιάτες και στην Ηγουμενίτσα

 ΣΠΑΝΙΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΠΟ ΙΤΑΛΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ

"Μια αδημοσίευτη ματιά στις Φιλιάτες του 40'

Οι Φιλιάτες κατελήφθησαν στις 28 Οκτωβρίου 1940 , το απόγευμα.Οι Ιταλοί κρατούσαν φωτογραφικό υλικό του εκστρατευτικού τους σώματος, προφανώς για δημοσίευση καθώς και κινηματογραφική αποτύπωση, πολλές φορές "στημένη" για προπαγανδιστικούς λόγους .Όλοι οι κατακτητικοί πόλεμοι πρέπει να δικαιολογηθούν στον πληθυσμό των χωρών απ' όπου εξετοξεύθη η επιθεση.

πηγη Archivio Storico Istituto Luce ΠΗΓΗ  Archivio Storico Istituto Luce 

https://www.facebook.com/pages/%CE%95%CF%81%CE%B3%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AE%CF%81%CE%B9-%CE%94%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D-%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CE%BF%CF%85/131438840225074

ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΣΤΟ ΦΙΛΙΑΤΙ

1940 ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ ΦΙΛΙΑΤΙ

'Ο ιταλικός στρατός μπήκε στο Φιλιάτι το απόγευμα της Δευτέρας.28 Οκτωβρίου 1940 Οι Αλβανοτσάμηδες των Φιλιατών και των γύρω χωριών, τους επεφύλαξαν θερμή υποδοχή. Άνδρες γυναίκες και παιδιά βγήκαν στους δρόμους και ζητωκραύγαζαν. Τη νύχτα που ακολούθησε και την άλλη μέρα άρχισε λεηλασία στο Φιλιάτι. Δημόσια κτήρια παραβιάστηκαν, αρχεία και έπιπλα πετάχτηκαν στους δρόμους, μαγαζιά και σπίτια ανοίχτηκαν, εμπορεύματα και νοικοκυριά αρπάχτηκαν.,,'' “Θυμάμαι...” του Φοινικιώτη συγγραφέα- εκπαιδευτικού Παναγιώτη Μήτση

ημερομηνία: 11.11.1940

01.11.1940 - 30.11.1940 Στρατιωτικά φορτηγά και αγρότες σε ένα λόφο με θέα στην ακτή

ΣΑΓΙΑΔΑ

Elena Kalabaka

Ιταλός φασίστας στο ΦΙΛΙΑΤΙ. Νοέμβρης 1940. Un soldato italiano legge una lettera seduto sullo scalino di una casa di pietra e sorride

ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΣΤΗΝ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ

Οι ήσυχες φθινοπωρινές ημέρες δεν προμηνούσαν την μπόρα του πολέμου που θα έρχονταν. Όμως η μια ανησυχία πλανιόταν πάνω από την περιοχή μας.

Δεύτερα είκοσι οχτώ Οκτωβρίου 1940 και πριν καλά-καλά ξημερώσει εκρήξεις οβίδων τάραξαν την πρωινή σιγαλιά.

Ο ιταλικός στρατός επιτέθηκε στις συνοριακές φρουρές και εισέβαλε στην Ελλάδα.

Ο πόλεμος που από καιρό προετοίμαζαν οι Ιταλοί ήταν πια γεγονός.

Φρουρός στα σύνορα της επαρχίας μας, ήταν το τάγμα προκαλύψεως Φιλιατών, της όγδοης μεραρχίας Ηπείρου

Το καλοκαίρι είχε ήδη ενισχυθεί με έφεδρους Ηπειρώτες που είχαν κληθεί με ονομαστικές προσκλήσεις.

Οι Ηπειρώτες μαχητές ήταν αυτοί που δέχτηκαν, τις πρώτες μέρες ,το βάρος του πολέμου, ώσπου να γίνει επιστράτευση και να χουν ενίσχυσης. Το ιταλικό πυροβολικό βομβάρδισε την πόλη των Φιλιατών και τη γύρω περιοχή.

Oι κάτοικοι βγήκαν στους δρόμους. !!!  Βουβά ερωτηματικά βασάνιζαν τις σκέψεις τους, τι θα κάνουμε, που θα πάμε.. .

Έτσι οι κάτοικοι έμπαιναν στα σπίτια, μάζευαν ότι θεωρούσαν απαραίτητα, ξανάβγαιναν και έπαιρναν τους δρόμους, χωρίς να ξέρουν προς τα που θα βαδίσουν. Το ίδιο και οι καταστηματάρχες, ασφαλίζανε τα μαγαζιά τους και ακολουθούσαν τον κόσμο, που έφευγε. Ένας κάποιος πανικός κυριαρχούσε.

Μία οβίδα σκότωσε το δήμαρχο Φιλιατών Παναγιώτη Κύρκο και το γιο του Δημήτρη, από τη Σίδερη, μόλις βγήκαν από το μαγαζί τους.

Πολλοί καταστηματάρχες, από τα γύρω χωριά, δεν πρόλαβαν να πάνε στο Φιλιάτι. Τους βρήκε ο βομβαρδισμός στις Κογκέλες.

Οι αρχές εγκατέλειψαν το Φιλιάτι και πέρασαν του Καλαμά, όπου συγκεντρώνονταν ο στρατός για να προβάλει αντίσταση. Ένα μέρος πολιτών ακολούθησε το στρατό και τις αρχές . Πολλοί κατευθύνθηκαν στα γύρω ελληνικά χωριά. Εκεί βρήκαν φιλοξενία στις δύσκολες μέρες που ακολούθησαν. Μερικοί πάλι κλείστηκαν στα σπίτια του στο Φιλιάτι και περίμεναν με αγωνία. Είχαν ελπίδες στη βοήθεια γειτόνων και φίλων μουσουλμάνων Τσάμηδων, με τους οποίους ζούσαν ειρηνικά όλα τα χρόνια.

Η μικρή αντίσταση που πρόβαλε ο ελληνικός στρατός στα φυλάκια, καθυστέρησε την προέλαση των Ιταλών .

Μια τέτοια συμπλοκή έγινε κατά το μεσημέρι στη στροφή της Βάναρης, στο αντέρεισμα που ελέγχει το δρόμο που έρχεται από το Πλαίσιο.

Όταν τα περισσότερα τμήματα του ελληνικού στρατού υποχωρούσαν, μια μικρή ομάδα με ένα πολυβόλο στάθηκε στο αντέρεισμα. Ο ιταλικός κράτος αφού μπήκε στο Πλαίσιο πήρε για ασφάλεια πολίτες και τον παπά του χωριού να προπορεύονται. Όταν όμως έφτασαν στη στροφή που αρχίζει ο κατήφορος, ελευθέρωσαν τους πολίτες και κινήθηκαν προς το Φιλιάτι. Η ομάδα τους άφησε να πλησιάσουν πολύ και τότε έβαλε με το πολυβόλο : αιφνιδιάστηκαν, αρκετοί τους σκοτώθηκαν και άλλοι υποχώρησαν. Τότε η ομάδα πήρε το πολυβόλο και περνώντας μέσα από το Φιλιάτι κατευθύνθηκε στον Καλαμά.

 Η εξιστόρηση του γεγονότος είναι από το Φοινικιώτη Γιάννη  Κόντη που ήταν επικεφαλής της ομάδας ).

Έως αργά το βράδυ ολοκληρώθηκε το πέρασμα από τον Καλαμά και των τελευταίων μεμονωμένων μονάδων του ελληνικού στρατού. Οι πρόχειρες γέφυρες και η Λούντρα (βάρκα δεμένη με σχοινιά από τις δυο όχθες με την οποία πέρναγαν το ποτάμι) καταστράφηκαν.

 Η επαρχία Φιλιατών βρισκόταν στα χέρια των Ιταλών .

Ο ιταλικός στρατός μπήκε στο Φιλιάτι το απόγευμα της Δευτέρας. 

Οι Αλβανοτσάμηδες των Φιλιατών και των γύρω χωριών, τους επεφύλαξαν θερμή υποδοχή. Άνδρες γυναίκες και παιδιά βγήκαν στους δρόμους και ζητωκραύγαζαν. 

 Στην Αλβανία οι Ιταλοί τους οργάνωσαν, τους εξόπλισαν και τους έφεραν μαζί τους. Αυτό το τμήμα ανησυχούσε και φόβιζε περισσότερο τους Έλληνες πολίτες . 

Τη νύχτα που ακολούθησε και την άλλη μέρα άρχισε λεηλασία στο Φιλιάτι. Δημόσια κτήρια παραβιάστηκαν, αρχεία και έπιπλα πετάχτηκαν στους δρόμους, μαγαζιά και σπίτια ανοίχτηκαν, εμπορεύματα και νοικοκυριά αρπάχτηκαν.

Πρωτοστατούσε το ένοπλο τμήμα και τους ακολουθούσαν τα πιο φανατισμένα, τυχοδιωκτικά και εγκληματικά άτομα της μειονότητας .

Οι συνετοί και οι νοικοκυραίοι δεν κατόρθωσαν να τους συγκρατήσουν και να αποφευχθεί η λεηλασία.

 Στο Φοινίκι όσο βράδιαζε μεγάλωνε ο φόβος και η αγωνία . Οι άντρες μαζεμένοι στην πλατεία περίμεναν μήπως και κάπου μάθει κάτι. Πολλές οικογένειες διανυκτέρευσαν στη μεγάλη γράβα του χωριού, άλλες πάλι βρήκαν φιλοξενία στα κορφινά σπίτια του χωριού, για να φύγουν στο βουνό αν γίνει κάτι. Όλοι μαζί αντιμετώπιζαν το φόβο καλύτερα .Το ίδιο συνέβαινε σε όλα τα ελληνικά χωριά.

Η νύχτα και οι επόμενες μέρες πέρασαν μέσα στην αγωνία.  Όμως δεν σημειώθηκαν επιδρομές άτακτων. Κάποιοι από τους φιλοξενούμενους Φιλιακιώτες πήγαν στο Φιλιάτι και επιστρέφοντας μας μετέφεραν την εικόνα της καταστροφής .

Πέρασαν δέκα μέρες και οι Ιταλοί δεν κατόρθωναν να περάσουν τον Καλαμά. Κάθε προσπάθειά τους να πλησιάσουν, να ανιχνευθούν περάσματα, να  στήσουν γέφυρα, αντιμετωπίζονταν με επιτυχία από τα εύστοχα ελληνικά πυρά. Το ελληνικό πυροβολικό ήταν ιδιαίτερα εύστοχο και ένα πρωινό την ώρα του συσσιτίου των Ιταλών στου Τάκα  που στρατοπέδευαν, μια οβίδα χτύπησε ανάμεσα στους συγκεντρωμένους στρατιώτες, στο καζάνι με τη μακαρονάδα, προκαλώντας πολλά θύματα.

Ιστορική έμεινε η  φράση του Ιταλού διοικητή  : «No fatsa Ntoulka» «όχι πέρασμα από μέρος που να είναι ορατό από το παρατηρητήριο του ελληνικού πυροβολικού  στη θέση Ντούλκα πάνω από τον Παραπόταμο».

Στις εφτά του Νοέμβρη τη νύχτα, ξέσπασε φοβερή καταιγίδα, ο δυνατός αέρας έφερνε κύματα-κύματα την καταρρακτώδη βροχή οι αστραπές έσχιζαν τον μαύρο ουρανό.  Ανάμεσα στις βροντές και το βουητό του αγέρα ξεχώριζε ένας άλλος θόρυβος ! ήταν εκρήξεις οβίδων και οι ριπές πολυβόλων. Αυτήν τη νύχτα διάλεξε ο ιταλικός στρατός να στήσει γέφυρα και να περάσει τον Καλαμά. Η μάχη συνεχίζονταν ώρες πολλές.

Όταν κόπασε η καταιγίδα σταμάτησε και η αχολοή της μάχης . Ξημέρωσε μία ήσυχη ημέρα.  Τίποτε δεν θύμιζε τον χαλασμό της νύχτας. Οι Ιταλοί κατόρθωσαν να περάσουν τον Καλαμά και να προχωρήσουν προς την Ηγουμενίτσα και την Παραμυθιά. Η προέλαση τους όμως δεν συνεχίστηκε για πολύ.

 

                                                                                                         

 

Ο ελληνικός στρατός για δέκα μέρες πρόβαλλε ηρωική αντίσταση στη γραμμή Καλαμά .

Aντιμετώπιζε μεγαλύτερες δυνάμεις σε άνδρες οπλισμό και Αεροπορία. Όμως προκάλεσε απώλειες τον εχθρό και καθυστέρησε τη γρήγορη προέλαση που ονειρευόταν οι Ιταλοί. Μόνο τη νύχτα της έκτης προς έβδομης Νοεμβρίου κατάφεραν οι Ιταλοί να κατασκευασθούν πρόχειρη γέφυρα και να περάσουν τον Καλαμά. Οι Έλληνες υποχώρησαν αμυνόμενοι.

Στις οχτώ Νοεμβρίου οι Ιταλοί μπήκαν στην Ηγουμενίτσα. Μαζί τους και τα ένοπλα τμήματα των αλβανοτσάμηδων που εδώ έστησαν την έδρα τους. Επακολούθησαν τα ίδια τα έκτροπα που σημειώθηκαν και στο Φιλιάτι. Έγιναν λεηλασίες και καταστροφές αρκετών σπιτιών και καταστημάτων, πυρπολήθηκαν καταστήματα. Στην Ηγουμενίτσα έγιναν οι πρώτες εκτελέσεις δύο Ελλήνων  του Χρήστου Πιτούλη και του Χρήστου Τσώνη. Αυτές οι εκτελέσεις σήμαναν την απαρχή των δινών και του αίματος που πότισε άφθονο,  στη συνέχεια τα χρόνια της κατοχής, τ θεσπρωτική γη. 

Η προέλαση των ιταλικών στρατευμάτων πέρα από τον Καλαμά, μας γέμισε απογοήτευση. Δεν μπορούσαμε δεν θέλαμε να πιστέψουμε πως όλα τελείωσαν. Η απογοήτεύση μας έγινε μεγαλύτερη, όταν ύστερα από τρεις μέρες το ιταλικό ιππικό που είχε στρατοπεδεύσει από τις πρώτες μέρες του πολέμου στην Παναγία του Φοινικιού στη θέση λίμνη ακολούθησε το πεζικό.

Δεν είχαμε καμιά πληροφορία για το τι γινόταν στο μέτωπο.  Από εκεί οι ενδείξεις, μας γέμισαν ελπίδες. Όταν κάποιοι από τους φιλοξενούμενους Φιλιακιώτες, πήγαιναν στο Φιλιάτι στα σπίτια τους, επιστρέφοντας μας πληροφορούσαν ότι οι λεηλασίες είχαν σταματήσει κι ότι οι συνετοί τσάμηδες ήταν συγκρατημένοι  και σκεπτικοί. Ο πρώτος ενθουσιασμό τους είχε χαθεί. Κάτι φαίνεται δεν πήγαινε καλά στο μέτωπο.

Τα γεγονότα δεν άργησαν να το επιβεβαιώσουν.

Ένα πρωινό τρεις μέρες αφότου είχε αναχωρήσει το ιταλικό ιππικό, το είδαμε ξανά στη Λίμνη. Ήταν πια φανερό ότι ο Ιταλικός Στρατός όχι μόνο δεν μπόρεσε να προχωρήσει αλλά αναγκάζονταν  σε υποχώρηση. Οι ελληνικές δυνάμεις αφού με αυταπάρνηση πολέμησαν τους Ιταλούς στην Πίνδο και το Καλπάκι, σταμάτησε την προέλαση τους κι όταν ύστερα από λίγες ημέρες ενισχύθηκε με καινούργιες δυνάμεις, πέρασαν στην αντεπίθεση και τους ανάγκασαν,  ηττημένους και ντροπιασμένους να υποχωρήσουν πέρα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Το ίδιο έγινε και στο μέτωπο της δικής μας περιοχής. Ο ελληνικός στρατός άρχισε την αντεπίθεση. Βαθιά πέρα από την Ηγουμενίτσα ακούγονταν υπόκωφες εκρήξεις.

Στις 6 Νοεμβρίου οι Ιταλοί κατέλαβαν την Ηγουμενίτσα ενώ τα τμήματα του τομέα Θεσπρωτίας συμπτύχθηκαν στην τοποθεσία Αχέροντα όπου ενισχύθηκαν με τμήματα της VIII Μεραρχίας τις νύκτες 6/7 και 7/8 Νοεμβρίου. Στις 7 Νοεμβρίου οι Ιταλοί πέτυχαν τη μεγαλύτερη διείσδυσή τους στον παραλιακό τομέα, φθάνοντας με προωθημένα τμήματά τους μέχρι το Μαργαρίτι

Από τις 10-12 Νοεμβρίου 1940 η VIII Μεραρχία   κινήθηκε επιθετικά κατά του εχθρού.

 

Ετσι τελείωσε με περιφανή νίκη των δυνάμεων της VIII Μεραρχίας η μάχη της Ηπείρου.

 

Την Παρασκευή εικοσιδύο Νοεμβρίου ξημέρωσε μία ήσυχη μέρα. Τίποτε δεν ακουγόταν. Οι ιταλικές δυνάμεις είχαν υποχωρήσει. Έμεναν μόνο μικρά τμήματα οπισθοφυλακής. Με αγωνία περιμέναμε από στιγμή σε στιγμή να αντικρίσουμε παρελαύνουν τα ελληνικά τμήματα .

Το απόγευμα από την Ράχη του χωριού είδαμε στρατιώτες, ακροβολισμένους να ανεβαίνουν από το Καλπάκι (Ελαία) προς το Φιλιάτι. Δεν είχαμε καμιά αμφιβολία, ήταν ο ελληνικός στρατός. Χωρίς να σκεφτούμε τυχόν κινδύνους τρέξαμε και με μια ανάσα ανεβήκαμε τις Κογκέλες.  Τους προλάβομε στην είσοδο των Φιλιατών. Γεμάτοι χαρά τους αγκαλιάσαμε. Δεν ήταν από το τάγμα των Φιλιατών.

Μας συνέστησαν να απομακρυνθούμε γρήγορα γιατί μπροστά τους υπήρχαν ιταλικές ομάδες και υπήρχε το ενδεχόμενο να συμπλακούν. Γυρίσαμε στο χωριό. Είχε σουρουπώσει. Εκεί βρίσκονταν από αρκετή ώρα, ομάδα στρατιωτών του τάγματος Φιλιατών και ο  χωριανός μας στρατιώτης Γιάννης Κόντης.

Ήτανε σταλμένοι από τη διοίκηση του τάγματος να ζητήσουν από τους κατοίκους να ετοιμάσουν ψωμί κι ότι άλλο μπορούσαν, γιατί το τάγμα προελαύνοντας γρήγορα είχε αποκοπεί από την επιμελητεία.

Στη στιγμή όλοι οι φούρνοι του χωριού άναψαν.

Επιτέλους ελεύθερος ο τόπος ύστερα από είκοσι και πλέον μέρες κατοχής μέσα σε φόβους και αγωνίες.

Όμως ο πόλεμος δεν είχε τελειώσει. Μόλις άρχιζε.

Παναγιώτης Μήτσης.