Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 2026

Ο ΧΡΟΝΟΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟ

ΠΩΣ ΕΚΦΡΑΖΕΤΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟ-

                    Πότε      ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;       

Ο χρόνος είναι η έννοια με την οποία αντιλαμβανόμαστε πότε γίνεται κάτι ή πόσο διαρκεί. Για να δηλώσουμε, λοιπόν, την έννοια του χρόνου στον προφορικό ή γραπτό λόγο, χρησιμοποιούμε διάφορους τρόπους, μεταξύ των οποίων είναι:


Α.) ΟΙ    ΧΡΟΝΟΙ    ΤΩΝ    ΡΗΜΑΤΩΝ     

► ΧΡΟΝΟΙ των ρημάτων είναι οι διάφοροι τύποι, οι διάφορες μορφές που παίρνουν τα ρήματα για να μας δείξουν πότε γίνεται κάτι.

Πότε ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;

π.χ. Ο αγώνας αρχίζει (ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ  -τώρα – στο παρόν)

Ο αγώνας άρχισε (ΑΟΡΙΣΤΟΣ -χθες – στο παρελθόν)

Ο αγώνας θα αρχίσει (ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ ΣΤΙΓΜΙΑΙΟΣ-αύριο – στο μέλλον)



Β)    ΧΡΟΝΙΚΑ     ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ  

► Χρονικά επιρρήματα είναι οι άκλιτες λέξεις που φανερώνουν χρόνο.

Τα πιο συνηθισμένα χρονικά επιρρήματα είναι τα έξης:

Έπειτα, κατόπιν, πρώτα, πριν, πρωτύτερα, νωρίς, αργά, αργότερα, εγκαίρως, αμέσως, κιόλας, σήμερα, πέρυσι, απόψε, έπειτα, χθες, ξανά, συχνά, σπάνια, ποτέ, σήμερα κ.ά.
                    Πότε      ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;       

π.χ. Φύγε αμέσως.

Η φίλη μου έφτασε εγκαίρως.

Θα μιλήσουμε αργότερα.

Γ)     ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ     

► Χρησιμοποιούνται συχνά και κάποια ουσιαστικά , συνήθως σε πτώση αιτιατική και πιο σπάνια σε πτώση γενική .


π.χ. θα επιστρέψω το βράδυ.

Έλα την Κυριακή να φάμε μαζί.

Θα ξανάρθουμε του χρόνου.

► Επίσης ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΕ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ  

 (  ανά, κατά, με, σε, μετά, από, προς, για, ως κ.λπ.).


π.χ. Δεν κάνει τίποτα για την ώρα.

Θα έρθει κατά το βραδάκι.

Θα έχει φτάσει ως αύριο.

Δ) ΧΡΟΝΙΚΕΣ       ΜΕΤΟΧΕ Σ   

                    Πότε      ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;       

π.χ. Ξημερώνοντας Χριστούγεννα, χτύπησε το σήμαντρο.

Παρατηρώντας τη μούχλα, ανακάλυψε την πενικιλίνη.


Ε)     ΧΡΟΝΙΚΕΣ            ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ    

► Χρονικές προτάσεις ονομάζονται οι εξαρτημένες (δευτερεύουσες) προτάσεις που φανερώνουν χρόνο, προσδιορίζουν δηλαδή χρονικά μια άλλη πρόταση.

Οι χρονικές προτάσεις εισάγονται με:

● χρονικούς συνδέσμους: Όταν, σαν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν, μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου, όσο που, άμα

                    Πότε      ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;       

π.χ. Όταν έμαθε τα νέα, χάρηκε πάρα πολύ.

Μόλις την είδε, έτρεξε αμέσως κοντά της χαμογελώντας.

Θα έχει νυχτώσει, πριν έρθετε.

Μέχρι να αρχίσει η βροχή, είχα φτάσει σπίτι.


ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι χρονικές προτάσεις συνήθως χωρίζονται με κόμμα από την πρόταση που προσδιορίζουν.





 ΑΣΚΗΣΗ

ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ


1) Να υπογραμμίσεις και να αναγνωρίσεις τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται ο χρόνος στις παρακάτω προτάσεις:

*Σήμερα είσαι υπέροχος!

{………………………………………………...}

*Το πρωί έκανε πολύ κρύο.

{……………………..…………………….…....}

*Η γιαγιά συγκινήθηκε βλέποντας τον εγγονό της να παίζει στον κήπο.

{………………………………………………...}

*Ο Δημήτρης κοιμήθηκε στον καναπέ καθώς διάβαζε εφημερίδα.

{………………………………………………...}

*Τα χελιδόνια έφυγαν το φθινόπωρο και θα ξανάρθουν την άνοιξη.

{…………………………………………………}

*Προσπαθώντας να φτάσει το βάζο με το γλυκό έπεσε αλλά δεν  χτύπησε.

{………………………………………………….}

Σκέψου το καλύτερα  ως αύριο πριν μου απαντήσεις.

{……………………………………                    …………….        }

*Να έρθεις προτού νυχτώσει, και αφού τελειώσουμε το παιχνίδι, θα σε γυρίσω στο σπίτι.

{………………………………………………….}

*Βλέποντας τη σημαία να κυματίζει δάκρυσε.

{…………………………………………………..}

μόριο -άτομο, Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΟΡΙΩΝ

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΤΟΜΟ  ΚΑΙ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΟΡΙΟ.....






 Όλα τα αντικείμενα που βλέπουμε γύρω μας είναι φτιαγμένα από μόρια.


Ένα μόριο  αποτελειται από δύο ή περισσότερα άτομα

  • Το πιο σημαντικό μόριο για τη ζωή στη Γη είναι  το νερό  H2O . Αποτελείται από 2 άτομα υδρογόνου και 1 άτομο οξυγόνου.

Συχνή  ερώτηση

1. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ενός ατόμου και ενός μορίου;

Απ .  Ένα μόριο αποτελείται από δύο ή περισσότερα άτομα.



1η ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΩ

1. ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ
ΜΟΡΙΟ-ΑΤΟΜΟ

• Άτομο ονομάζεται το σωματίδιο που αποτελείται από τον πυρήνα και τα ηλεκτρόνια που περιστρέφονται γύρω από τον πυρήνα. Ο πυρήνας αποτελείται από πρωτόνια και νετρόνια.
ΑΤΟΜΟ:
• Άτομο ονομάζεται το σωματίδιο που αποτελείται από τον πυρήνα και τα ηλεκτρόνια που περιστρέφονται  ταχύτατα  γύρω από τον πυρήνα. Ο πυρήνας αποτελείται από πρωτόνια και νετρόνια.


Ο αριθμός των πρωτονίων του πυρήνα ενός ατόμου είναι αυτό που καθορίζει την ταυτότητά του.


Το άτομο είναι το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που μπορεί να συνδυαστεί με άλλα άτομα και να σχηματίσει μόρια.

ΜΟΡΙΟ :
Το μόριο  αποτελείται από μικρότερα σωματίδια, τα άτομα.
• Μόριο είναι το μικρότερο τμήμα ενός υλικού που διατηρεί τις ιδιότητές του.Η ζάχαρη, για παράδειγμα, είναι γλυκιά. Και το μόριο της
ζάχαρης είναι γλυκό
.Ένα μόριο νερού μπορεί να χωριστεί σε  άτομα .  Αλλά αυτά τα άτομα από μόνα τους δεν έχουν τις ιδιότητες του νερού.

εως εδω
.
• Στοιχεία ονομάζονται τα καθαρά σώματα που αποτελούνται από ένα μόνο είδος ατόμων.
• Χημικές ενώσεις ονομάζονται τα καθαρά σώματα που αποτελούνται από διαφορετικά άτομα.






θεωρια
Τα ηλεκτρόνια κινούνται τόσο απίστευτα γρήγορα που θεωρούνταν ως μη παρατηρήσιμα.

Παρά τις δυσκολίες, πολλοί ερευνητές ήταν αποφασισμένοι να προσπαθήσουν να  παρατηρησουν τα 
 ηλεκτρόνια με διαφορετικούς τρόπους. 

Τι ώθησε αυτές τις προσπάθειες, θα ρωτήσετε; 
Η περιέργεια, φυσικά!

Αν μάθουμε περισσότερα για τα μικρότερα  στοιχεία της φύσης, μπορεί τελικά να μπορέσουμε να τα ελέγξουμε. 
Ξέρουμε  ότι τα ηλεκτρόνια ελέγχουν τις ιδιότητες όλων των υλικών –

τα ηλεκτρόνια είναι η επιφάνεια επαφής του ατόμου με τον έξω κόσμο


εικονες   -
ζωγραφια για....  νομπελ φυσικης  2023
Ελπίζουν επίσης οι επιστήμονες  να καταλάβουν   πώς τα ηλεκτρόνια κινούνται σε πιο πολύπλοκα μόρια.
Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΟΡΙΩΝ 
ΣΤΑ ΣΤΕΡΑ, ΤΑ ΥΓΡΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΕΡΙΑ 

 

Σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υλικό σώμα με βάση την κίνηση των μορίων του;........................................................


 

Σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υλικό σώμα με βάση την κίνηση των μορίων του;...........................................


                                                              
 

Σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υλικό σώμα με βάση την κίνηση των μορίων του;...........................


2.ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ
ΟΓΚΟΣ-ΜΑΖΑ-ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ



 η π................................έχει να κάνει με το πόσο βαρύ ειναι  κάτι (μάζα) και σχετίζεται με το μέγεθός του(όγκο).


Πρόσεξε,  βάρος και μάζα, δεν είναι το ίδιο , παρόλο που μοιάζουν αρκετά…
Η μάζα δε μεταβάλλεται όταν το σώμα αλλάζει θέση, ενώ το βάρος εξαρτάται και από το υψόμετρο μιας περιοχής.
Όσο αυξάνεται το ύψος ενός σώματος από την επιφάνεια της Γης, τόσο ελαττώνεται το βάρος του. Ένας άνθρωπος έχει διαφορετικό βάρος πάνω στη Γη και διαφορετικό σε έναν άλλο πλανήτη, μακριά από τη Γη.









2.Μπορεί η επιστήμη να είναι και ... διασκεδαστική; 

Ναι, αν παρουσιάζεται με τρόπο ελκυστικό, κατανοητό και διασκεδαστικό

Η επιστημονική σκέψη, σε συνδυασμό με το παιχνίδι και τη φαντασία μας, μπορούν να φέρουν ένα αποτέλεσμα ΘΕΑΜΑΤΙΚΟ, που να προσφέρει ικανοποίηση, χαρά και διασκέδαση. 

  • 😆😅😃😄Κάντε πολλές ερωτήσεις. Δεν χρειάζεται να έχετε όλες τις απαντήσεις.
  • Ενθαρρύνετε τη φυσική σας περιέργεια.

ΚΑΝΤΕ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

  • Η παρατήρηση είναι η βάση της ανακάλυψης!
  • ΓΙΟΡΤΑΣΤΕ ΤΑ ΛΑΘΗ

    • -😆Τα λάθη είναι ευκαιρίες για να μάθεις νέα πράγματα!
    • Επαινούμε τη σκληρή δουλειά (όχι μόνο τις επιτυχίες) !
    • -Συνεχισε  να εργάζεσαι για να ξεπεράσεις τις αναποδιές.
    • Τι έμαθες; Σκέψου τι θα μπορούσες να κάνεις διαφορετικά την επόμενη φορά.

ΑΤΟΜΟ-ΜΟΡΙΟ


ΣΧΟΛΕΙΟ:πειραμα       ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

Δοκιμάστε την ταχύτητα των μορίων του νερού με χρωστικές τροφίμωνΜόρια νερού σε κίνηση

Αυτό το πείραμα είναι εξαιρετικό για να ελέγξετε εάν τα μόρια του ζεστού νερού κινούνται πραγματικά πιο γρήγορα από τα τα μόρια του κρύου.,. Ρίξτε λίγο νερό, ρίξτε λίγη χρωστική τροφίμων και συγκρίνετε τα αποτελέσματα.

Τι θα χρειαστείτε:

  • Ένα διαφανές ποτήρι γεμάτο με ζεστό νερό
  • Ένα διαφανές ποτήρι γεμάτο με κρύο νερό
  • Χρώμα τροφίμων
  • Σταγονόμετρο

 

Οδηγίες:

  1. Γεμίστε τα ποτήρια με την ίδια ποσότητα νερού, ένα κρύο και ένα ζεστό.
  2. Ρίξτε μια σταγόνα χρωστική τροφίμων και στα δύο ποτήρια το συντομότερο δυνατό.
  3. Προσέξτε τι συμβαίνει με το χρώμα των τροφίμων.

 

Τι συμβαίνει;

Αν παρακολουθήσετε προσεκτικά θα παρατηρήσετε ότι ......

 

 

Πόσο γρήγορα κινούνται τα μόρια του νερού;





ΣΧΟΛΕΙΟ:πειραμα  για την πυκνοτητα
Επιπλέει ή βυθίζεται ένα πορτοκάλι όταν τοποθετείται στο νερό;
 Φαίνεται σαν μια αρκετά απλή ερώτηση, αλλά είναι; Δοκιμάστε αυτό το διασκεδαστικό επιστημονικό πείραμα για την πυκνότητα για παιδιά και απαντήστε στην ερώτηση μαθαίνοντας παράλληλα ένα μοναδικό χαρακτηριστικό των πορτοκαλιών.

Τι θα χρειαστείτε:

  • Ένα πορτοκάλι
  • Ένα βαθύ μπολ ή δοχείο
  • Νερό

 

Οδηγίες:

  1. Γεμίστε το μπολ με νερό.
  2. Βάλτε το πορτοκάλι στο νερό και δείτε τι συμβαίνει.
  3. Ξεφλουδίστε τη φλούδα από το πορτοκάλι και δοκιμάστε ξανά το πείραμα, τι γίνεται αυτή τη φορά;

 

Τι συμβαίνει;

....................................................................................................................................

Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 2026

Η φίλη μας η θάλασσα

  Κατανόηση κειμένου

Η φίλη μας η θάλασσα

Το τελευταίο μπάνιο του καλοκαιριού

Το καλοκαίρι είχε σχεδόν τελειώσει. Ο ήλιος όμως έλαμπε ακόμη ψηλά και η θάλασσα ήταν ήρεμη και γαλάζια.

Η Μαρία πήρε την πετσέτα της και έτρεξε στην παραλία μαζί με τον μικρό της αδελφό.
«Πάμε για το τελευταίο μας μπάνιο!» φώναξε χαρούμενη.

Τα παιδιά άφησαν τα πράγματά τους στην άμμο και έτρεξαν στο νερό. Έκαναν βουτιές, κολύμπησαν και έψαξαν ανάμεσα στα βράχια για μικρά κοχύλια.

Ξαφνικά, ο αδελφός της Μαρίας βρήκε ένα πανέμορφο κοχύλι.

«Κοίτα! Είναι σαν μικρό σπίτι!» είπε.

Η Μαρία το πήρε στα χέρια της και το κοίταξε προσεκτικά. Ύστερα το άφησε πάλι στην άμμο.

«Ας το αφήσουμε εδώ. Η θάλασσα είναι το σπίτι του», είπε.

Ο ήλιος άρχισε να χαμηλώνει και η παραλία γέμισε χρυσαφένιο φως. Τα παιδιά πήραν τις πετσέτες τους και πήραν τον δρόμο για το σπίτι.

«Του χρόνου πάλι!» είπε η Μαρία και γύρισε να κοιτάξει τη θάλασσα.

Και η θάλασσα, ήρεμη και γαλάζια, έμοιαζε σαν να τους αποχαιρετούσε.

Αν ήσουν κι εσύ στην παραλία, τι θα ήθελες να βρεις στην άμμο;

Περίληψη

Το δεξαμενόπλοιο «Πρεστίζ» βυθίστηκε στις ακτές της Ισπανίας και προκάλεσε μεγάλη οικολογική καταστροφή. Μεγάλη ποσότητα πετρελαίου χύθηκε στη θάλασσα και μόλυνε τις ακτές. Πολλά θαλασσοπούλια κινδύνεψαν από το πετρέλαιο. Οι άνθρωποι προσπάθησαν να περιορίσουν τη ρύπανση και να προστατεύσουν τις ακτές με πλωτά φράγματα. Η καταστροφή ήταν πολύ μεγάλη και επηρέασε τη θάλασσα, τα ζώα και το περιβάλλον.

Ερωτήσεις κατανόησης

Πώς λεγόταν το δεξαμενόπλοιο που έπαθε τη ζημιά;
Τι μετέφερε το πλοίο;
Τι συνέβη στο πλοίο «Prestige»;
Πού χύθηκε το πετρέλαιο;
Τι προβλήματα προκάλεσε το πετρέλαιο στη θάλασσα και στις ακτές;
Τι έπαθαν τα θαλασσοπούλια;
Τι έκαναν οι άνθρωποι για να σταματήσουν την πετρελαιοκηλίδα;
Πόσους περίπου τόνους πετρελαίου μετέφερε το πλοίο;
Ποιες χώρες προσπάθησαν να περιορίσουν τη ρύπανση;
Γιατί η καταστροφή θεωρήθηκε πολύ μεγάλη;

💡 Μία ερώτηση για σκέψη

Πώς νομίζεις ότι μπορούμε να προστατεύουμε τη θάλασσα και τα ζώα από τέτοιες καταστροφές;

Σωστό ή Λάθος

Το «Prestige» ήταν δεξαμενόπλοιο. ☐
Το πλοίο μετέφερε νερό. ☐
Πετρέλαιο χύθηκε στη θάλασσα. ☐
Τα θαλασσοπούλια δεν επηρεάστηκαν καθόλου. ☐
Οι άνθρωποι προσπάθησαν να καθαρίσουν τις ακτές. ☐
Το πλοίο βυθίστηκε κοντά στις ακτές της Ισπανίας. ☐

Η διαρροή πετρελαίου από το «Πρεστίζ» προκάλεσε μεγάλη οικολογική καταστροφή στις ακτές της βόρειας Ισπανίας. ☐

Σύμφωνα με Ισπανούς αξιωματούχους, είχαν μολυνθεί 35 χιλιόμετρα ακτών. ☐

Οι επιστήμονες εντόπισαν μόνο μία μικρή πετρελαιοκηλίδα. ☐

Οι ενώσεις αλιέων υποστήριζαν ότι είχαν μολυνθεί μόνο 20 χιλιόμετρα ακτών. ☐

Το «Πρεστίζ» ήταν 26 ετών και είχε μονό τοίχωμα. ☐

Για την προστασία των ακτών χρησιμοποιήθηκαν πλωτά φράγματα. ☐

Το κείμενο αναφέρει ότι τουλάχιστον 10.000 τόνοι πετρελαίου είχαν ήδη χυθεί στη θάλασσα ☐

ΕΛΕΝΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ